Kościół farny św. Jana Chrzciciela i św. Bartłomieja Kazimierz Dolny (woj. lubelskie)

Prospekt

Prospekt

Opis Instrumentu

Słynne organy kościoła farnego w Kazimierzu Dolnym powstały ok. 1620 roku. Instrument został umieszczony na drewnianym chórze muzycznym zlokalizowanym nad emporą murowaną. W dwóch kartuszach (podwieszonych pod parapetem chóru drewnianego) widnieją napisy: ANNO (z lewej strony) oraz 1620 (z prawej strony). Za twórcę instrumentu uznawany jest przeważnie Szymon Liliusz, Włoch przybyły do Kazimierza Dolnego z Warszawy, jednakże ks. prof. Jan Chwałek opublikował artykuł, w którym podważa tę atrybucję, a budowniczego kazimierskich organów upatruje w organmistrzu z kręgu północnoeuropejskiego.

Skrótowe kalendarium dziejów instrumentu przedstawia się następująco:

  • 1644 r. – Urząd Radziecki Kazimierski powierza opiekę nad organami wspomnianemu Szymonowi Liliuszowi;
  • 1721 r. – odnotowano polecenie naprawienia instrumentu;
  • 1748 r. – pierwszy udokumentowany remont, podczas którego naprawiono 12 spośród 35 głosów;
  • 1763 r. – wzmianka o złym stanie organów i konieczności podjęcia naprawy;
  • 1781 r. – 36-głosowy instrument zostaje wyremontowany;
  • 1832 r. – miejscowy organista Stanisław Witkowski przeprowadza doraźną naprawę;
  • lata 1883-1884 – kolejny remont, wykonany przez Stanisława Kaliszka z Żelechowa, na który wydano ponad 1000 rubli;
  • ok. 1902 r. – remont połączony z zamontowaniem dwóch miechów magazynowych w miejsce pierwotnego zespołu miechów klinowych;
  • 1951 r. – br. Teodor Wrzesień z zakonu franciszkanów-reformatów przeprowadza ostatni udokumentowany remont organów;
  • 28 listopada 1959 r. – firma Dominika Biernackiego z Warszawy przedkłada orzeczenie o stanie technicznym instrumentu oraz kosztorys proponowanego remontu, który nie zostaje zrealizowany (w podsumowaniu orzeczenia czytamy: Całość organów jest w obecnym okresie katastrofalna, robak mnożący się atakuje dalsze części drewniane organów, większość głosów i piszczałek jest już unieruchomiona, granie na tych organach jest niemożliwe);
  • lata 1974-1982 – Pracownia Konserwacji Organów Zabytkowych w Krakowie przeprowadza gruntowny remont i konserwację zabytku wraz z rekonstrukcją miechów klinowych;
  • 1998 r. – instrument zostaje wyremontowany przez Jerzego Kuklę;
  • 2012 r. – Michał Klepacki wykonuje remont przy konsultacjach z Jerzym Kuklą.

Organy z kazimierskiej fary, wespół ze swym wspaniałym prospektem, są obiektem szczególnie wartościowym i stanowią unikat w skali światowej. Na uwagę zasługuje stół gry, wbudowany centralnie w cokół sekcji głównej, wraz z oryginalnymi, żelaznymi kluczami rejestrowymi. Analogiczne manubria obsługujące głosy sekcji pozytywu zostały wbudowane w szafę tejże sekcji, wobec czego znajdują się one za plecami grającego, podczas gdy klucze rejestrowe manuału głównego i pedału rozmieszczono po bokach klawiatur manuałowych.

Instrument 35-głosowy, o trakturze mechanicznej i wiatrownicach klapowo-zasuwowych, z wbudowanym stołem gry o 2 manuałach (krótka oktawa: CFDGEABH-c3) i pedale (krótka oktawa: CFDGEABH-c1).

Prospekt organowy architektoniczny, manierystyczny, dwusekcyjny: złożony z sekcji głównej (flankowanej wieżami basowymi) i pozytywu w balustradzie chóru muzycznego.

Rok zakończenia budowy
ok. 1620
Liczba głosów
35
Liczba klawiatur
2+P
Traktura gry
mechaniczna
Traktura rejestrów
mechaniczna
Dyspozycja instrumentu
Manuał IManuał IIPedał
Pozytyw Główny 
1. Flet major 8'1. Spicflet 16'1. Pryncypał 16'
2. Pryncypał 4'2. Pryncypał 8'2. Subbass 16'
3. Flet minor 4'3. Flet major 8'3. Salcynał 16' (faktycznie: Trombone 16') **
4. Spicflet 4'4. Portunal 8'4. Flet major 8'
5. Salcynał 4'5. Octava 4'5. Bourdon 8'
6. Quinta 2 2/3'6. Flet minor 4'6. Spicflet 8'
7. Octava 2'7. Spicflet 4'7. Flet 4'
8. Superoctava 1' *8. Portunal 4'8. Amabilis 4'
9. Sedecyma 1' *9. Salcynał 4'9. Octava 2'
10. Mixtura 1' [1 rz.] *10. Superoctava 2'10. Flet 2'
11. Mixtura 1/2' [1 rz.] *11. Sedecyma 1' *11. Quinta 1 1/3'
12. Mixtura 1' [4 rz.] *12. Sedecyma 1' (brak)
13. Mixtura 1' [2 rz.]
Pomoce
Tympan
Dzwonki
Wypust powietrza
Przypisy
*) głos repetujący
**) głos wymieniony w 2012 r.
Stół gry (fot. sprzed 1974 r.)

Stół gry (fot. sprzed 1974 r.)

Prospekt (fot. z lat 20. XX w.)

Prospekt (fot. z lat 20. XX w.)

Stół gry

Stół gry








Opracował(a): Piotr Matoga
Źródło: Maria Szymanowicz, "Polska bibliografia organów", t. I, Lublin 2011 (tamże szczegółowy wykaz wszystkich istniejących opracowań); ks. Jan Chwałek, "Szymon Lelie Włoch z Warszawy, czy inszy z Północy, w kazimierskiej farze organ postawił?" [w:] "Studia Organologica", t. IV, red. M. Szymanowicz, Lublin 2012; "W kazimierskiej farze - organy najstarsze w Polsce" (folder). Fotografie archiwalne - ze zbiorów autora.


Ostatnia modyfikacja: 2017-02-07 19:11:44


Kościół Zwiastowania NMP (OO. Franciszkanów-Reformatów) (Kazimierz Dolny) - 6 głosów

Nie ma jeszcze żadnych komentarzy. Dodaj własny!

Zaloguj się, aby dodać komentarz!