Kościół Matki Bożej Bolesnej Poznań (wielkopolskie)
Prospekt
Opis Instrumentu
Kościół Matki Bożej Bolesnej na poznańskim Łazarzu został wybudowany w latach 1899–1901. W szczytowym okresie był kościołem parafialnym dla ponad 40 tys. wiernych. W czasie II wojny światowej był jednym z dwóch kościołów otwartych dla Polaków. Przetrwał on zawieruchę wojenną w nienaruszonym stanie.
W 1905 r. do kościoła zamówiono organy. Zostały one wykonane przez firmę E. F. Walcker z Ludwigsburga i oznaczone numerem opusowym 1235. Wg. L. Czacharowskiego miały one 32 głosy, lecz nie potwierdza tego katalog firmowy, wskazując jednocześnie, że liczba głosów nie uległa zmianie do dziś.
W latach 1949–50, w wyniku krytycznej oceny walorów brzmieniowych instrumentu, postanowiono przebudować organy. Prace zakładały m.in. dobudowanie manuału III, co było raczej założeniem hipotetycznym, gdyż nie opracowano nawet jego dyspozycji. Podczas remontu wymieniono jedynie kilka średniostopowych głosów na wyższe (wykorzystując do tego prawdopodobnie piszczałki z przerabianych głosów) oraz niektóre elementy kontuaru. Zmian tych dokonał Ludwik Saganowski. Ponadto w 1956 r. remont przeprowadził Władysław Kaczmarek, zaś w 1974 r. Bronisław Cepka.
Kolejny większy remont miał miejsce w 2008 r. i był wykonany przez Jana Drozdowicza. Dodał on połączenia oktawowe oraz wymienił dmuchawę, wstawiając dwie nowe.
Wiatrownice stożkowe, dwa miechy główne pływakowe, jeden nakanałowy. Stół gry wolnostojący skierowany przodem do ołtarza. Szyldy na włącznikach rejestrowych nieoryginalne, ich styl wskazuje na umieszczenie podczas ostatniego remontu. Dyspozycja według napisów na włącznikach rejestrowych. Plakieta budowniczego umieszczona nieoryginalnie na pulpicie nutowym. II manuał zamknięty w szafie ekspresyjnej.
Skala manuałów: C–g3; skala pedału: C–d1.
Informacje o budowie
Właściwości
| Manuał I | Manuał II | Pedał |
|---|---|---|
| 1. Bordun 16' | 1. Geigen Principal 8' | 1. Pryncipalbass 16' |
| 2. Principal 8' | 2. Salicional 8' | 2. Subbass 16' |
| 3. Viola di Gambe 8' | 3. Liebl. Gedackt 8' | 3. Octavbass 8' |
| 4. Dolce 8' | 4. Fugara 4' | 4. Cello 4' * |
| 5. Gedackt 8' | 5. Travers Flöte 4' | 5. Posaune 16' |
| 6. Octav 4' | 6. Waldflöte 2' * | |
| 7. Flöte 4' | 7. Nasart 2 2/3' ** | |
| 8. Quinte 2 2/3' * | 8. Sviegiel 1' * | |
| 9. Octave 2' | 9. Sesquialtera *** | |
| 10. Flagolet 2' * | 10. Klarinete 8' | |
| 11. Mixtur 4f' | ||
| 12. Trompet 8' |
Piano, Mezzoforte, Forte, Tutti, wyłącznik głosów językowych
**) j.w.; faktycznie 1 1/3'
***) j.w.; dwuchórowa
Zdjęcia
Stół gry
Ad vocem - dyspozycja:
Z katalogu firmy Walcker (katalog prowadzony odręcznie mający charakter opisu zamawianych organów wraz z adnotacjami o wykonaniu/niewykonaniu zlecenia, uwagami dotyczącymi prac nad budową instrumentu) rzeczywiście wynika, że projektowane (zamówione) i zbudowane organy miały 27 głosów. Brak uwag i korekt przy zleceniu pozwala przyjąć, że projektowana dyspozycja została wiernie odwzorowana w zbudowanym instrumencie, w związku z czym, wybudowane organy pokrywały się z projektem (zamówieniem).
Z katalogu firmy Walcker (s. 112, za lata 1905-1906) dyspozycja zbudowanego instrumentu była następująca (nazewnictwo i zapis oryginalny):
I Manual:
1) Bourdon 16'
2) Principal 8'
3) Hohlfloete 8'
4) Viola di Gamba 8'
5) Dolce 8'
6) Gemshorn 8'
7) Gedackt 8'
8) Octave 4'
9) Flöte 4'
10) Octava 2'
11) Mixtur 2 2/3' 4 fach
12) Trompete 8' [język]
II Manual:
13) Geigenprincipal 8'
14) Lieblich Gedackt 16'
15) Salicional 8'
16) Lieblich Gedackt 8'
17) Concertfloete 8'
18) Aeoline 8'
19) Voix celeste 8'
20) Traversfloete 4'
21) Fugara 4'
22) Clarinette 8' [język]
Pedal:
23) Principalbass 16'
24) Subbass 16'
25) Octavbass 8'
26) Violoncello 8'
27) Posaune 16' [język].
Wiadomym jest, że nazewnictwo na manubriach mogło nieco różnić się w zapisie literowym, gdyż powyższe, jak widać, nie jest jednolite, np. występuje Octave i Octava, czy też odmiana rejestru fletowego pisana raz przez "ö", a raz przez "oe" itd.
Odnośnie urządzeń w katalogu wskazano, że instrument zawiera:
28) Coppel II Manual [nieczytelny wyraz] I Manual
29) Coppel I Manual [nieczytelny wyraz] Pedal
30) Coppel II Manual [nieczytelny wyraz] Pedal
31) Suboctavcoppel [nieczytelny wyraz] II Manual [nieczytelny wyraz] I Manual
32) Collectiodrücker [sic!] für Tutti Coppeler
33) // // forte
34) // // Aleggoforte [sic!]
35) // // Piano
W katalogu zawarto jeszcze informacje odnośnie sposobu wykonania piszczałek oraz pozostałych części składowych instrumentu.