Kościół św. Bartłomieja (stary) Gliwice (śląskie)

Prospekt

Prospekt

Opis Instrumentu

Najbardziej prawdopodobnym budowniczym instrumentu jest Johann Matthias Vinzenz Haas. Wskazywać na jego autorstwo może styl prospektu, dyspozycja oraz przybliżony rok budowy. Organy stoją na emporze nad wejściem głównym do kościoła w osi ołtarza głównego. Stół gry wbudowany jest w lewy bok szafy instrumentu. Organy mają wiatrownice klapowo-zasuwowe i dwa miechy klinowe. Po lewej stronie stołu gry, w ścianie szafy organowej zachowane jest stanowisko kalikanta. Instrument został w nieznanym roku wyremnotowany najprawdopodobniej przez firmę Rieger1, mogły też przejść remont w późniejszym czasie (dawny remont wspominany był przez jednego z opiekunów światyni, mógł to być póżniejszy remont niż ten wspominany przypisywany firmie Rieger, wykonany zapewne w czasach PRL). Dwie kartki z nazwami głosów są uszkodzone, a jedna całkowicie zniszczona. Stan organów już w roku 2005 był zły, na co wskazują opochodzące z tego roku2 fotografie wnętrza szafy organowej, przedstawiające piszczałki częściowo przewrócone oraz zanieczyszczone prawdopodobnie białą farbą. Aktualnie stół gry zastawiony jest fisharmonią. Klawiatura pedałowa stoi zdemontowana oparta o ścianę pod manuałem, można zauważyć w niej jeden zniszczony klawisz. Jeśli zaproponowana datacja jest prawdziwa, to są to najstarsze i jedyne mechaniczne organy kościelne w Gliwicach3, jak również jedyny instrument przypisywany J.M.V. Haasowi na terenie miasta. Remont instrumentu nie jest na razie planowany ze względu na uznawaną za bardziej pilną potrzebę remontu barokowego ołtarza oraz barokowej ambony, na który najwyraźniej nie ma aktualnie środków.


Budowniczy
Johann Matthias Vinzenz Haas (?)
Opus
27
Rok zakończenia budowy
ok. 1850
Stan instrumentu
Bardzo zły
Liczba głosów
9
Liczba klawiatur
I+P
Traktura gry
mechaniczna
Traktura rejestrów
mechaniczna
Dyspozycja instrumentu
ManuałPedał
1. Fugare 4’1. Flötenbass 16'
2. Mixtur 3 fach2. Cello 8'
3. Rauschquinte 2 fach
4. Octave 4’
5. [Flaut] ma[ior 8'] (?)
6. Salicet 8’
7. [Principal 8']
Pomoce
Pedalcoppel
Stół gry

Stół gry

Manubria

Manubria

Stanowisko do kalikowania

Stanowisko do kalikowania






Źródło

1) ks. Franciszek Koenig, Budownictwo organowe na Górnym Śląsku od połowy XIX w. do roku 1945: ewolucja rozwiązań konstrukcyjnych i estetyki brzmieniowej na przykładzie instrumentów w kościołach diecezji gliwickiej, Opole 2019, s. 464-465, 560-561.
2) http://www.gliwiczanie.pl/Reportaz/koscioly/stary_bart/stary_bart_03.html
3) ks. Franciszek Koenig, Indeks organów istniejących w kościołach i kaplicach diecezji gliwickiej, „Folia Organologica” 2022, s. 67–69.
Oględziny własne oraz rozmowa z jednym z opiekunów kościoła

Autor
Wojciech Dobrowolski


Ostatnia modyfikacja: 2026-03-02 16:00:11

Kościół Chrystusa Króla (Gliwice) - 57  (55 ) głosów
Kościół św. Jadwigi (Brzezinka) (Gliwice) - 17 głosów
Kościół św. Michała Archanioła (Gliwice) - 16 głosów