Kościół NMP z Lourdes (misjonarzy) Kraków (małopolskie)

Prospekt

Prospekt

Opis Instrumentu

Organy powstały w 1895 roku, zbudowane przez firmę organmistrzowską braci Rieger. Początkowo miały mechaniczną trakturę i dwa manuały z pedałem. W latach 1971-1972 przeszły gruntowną modernizację wykonaną przez Włodzimierza Truszczyńskiego, podczas której zachowano 14 głosów z oryginalnego instrumentu, jednocześnie wzbogacając organy o wiele nowych. W ramach tej renowacji zainstalowano także nowy, wolnostojący stół gry z trzema manuałami, a trakturę zmieniono na elektropneumatyczną. Przebudowa objęła także wygląd zewnętrzny instrumentu. Zmieniono formę prospektu organowego, rezygnując z dotychczasowego cokołu na rzecz cofniętego quasi-cokołu zlicowanego ze ścianą, a cały prospekt został podniesiony. Autorami koncepcji nowej dyspozycji organów byli prof. Jan Jargoń oraz ks. Karol Mrowiec CM, którzy wykonali także koncert inauguracyjny. Po przebudowie instrument został uroczyście poświęcony przez biskupa Albina Małysiaka CM, byłego proboszcza parafii. 

W latach 2022-2023 wykonano czyszczenie i wymianę elementów skórzanych, a także gruntownie przebudowano stół gry. Zmieniono jego kolorystykę (likwidacja poprzecieranej, wiśniowej politury na rzecz brązowej i czarnej lakierobejcy), jednocześnie zmieniając jego ustawienie. Obecnie organista siedzi twarzą w kierunku prezbiterium. Wcześniej kontuar ustawiony był bokiem do ołtarza, a mimo swojej formalnej mobilności w praktyce przez wiele lat pozostawał w jednym położeniu.

Modernizacja objęła ponadto rozbudowę wyposażenia kontuaru. Instrument otrzymał setzer o 10000 kombinacji, a także połączenia oktawowe, które znacząco poszerzyły możliwości wykonawcze i kolorystyczne organów. Pedał crescendo zamieniono na wałek. Zastosowano nowy system kontaktów pod klawiaturami oparty na czujnikach szczelinowych (manuały) oraz magnetycznych (pedał), zastępując dotychczasowe styki blaszkowe. Zmianie uległy też przełączniki rejestrów: bistabilne przełączniki blaszkowe zastąpiono przełącznikami monostabilnymi, a włączenie głosu sygnalizuje zielona dioda nad przełącznikiem. Po obu stronach manuałów dodano przyciski sekwencera kombinacji.

Organy wyposażono także w elektroniczny, radiowy system umożliwiający zdalne sterowanie instrumentem. Dzięki temu strojenie i prace serwisowe mogą być wykonywane przez jedną osobę znajdującą się wewnątrz szafy, bez konieczności współpracy z organistą siedzącym przy stole gry lub ciągłego wchodzenia i schodzenia po drabinie. Jednym z założeń tej modernizacji było również stworzenie możliwości gry z dodatkowego kontuaru ustawionego na parterze kościoła. Choć ostatecznie nie udało się go zainstalować, jest to możliwe w przyszłości.

Instrument, mimo kolejnych modernizacji, ma również szereg rozwiązań konstrukcyjnych, które w praktyce stwarzają określone trudności eksploatacyjne i serwisowe. Jednym z nich jest bardzo głośna traktura. Generuje ona wyraźnie słyszalne odgłosy, przypominające szybkie uderzenia maszyny do pisania. W praktyce sprawia to, że delikatne faktury muzyczne przy użyciu głosów cichych, lub o długim, miękkim ataku (Salicet, Rurflet) tracą część swojej subtelności brzmieniowej. Istotnym wyzwaniem konstrukcyjnym jest również ograniczony dostęp serwisowy wewnątrz szafy. Przestrzeń wewnętrzna jest bardzo ciasna, a szczególnie trudna do obsługi pozostaje sekcja pedału, do której dostęp wymaga często fizycznego wchodzenia w głąb konstrukcji, w rejon miecha ustawionego na podwyższeniu. W praktyce oznacza to, że nawet drobne naprawy są kłopotliwe, bo do wielu piszczałek czy mechanizmów po prostu trudno się dostać. W przypadku np. Pryncypału 16’ usunięcie zacięcia pojedynczego dźwięku wymaga rozebrania części instrumentu, do której nie ma bezpośredniego dostępu. Kolejną problematyczną cechą jest sposób prowadzenia kanałów powietrznych. Zastosowano w nich drewniane przewody o ostrych, prostokątnych załamaniach. Choć system powietrzny jest wystarczająco wydajny, to przy większych przepływach pojawiają się turbulencje powodujące straty ciśnienia wpływające na stabilność stroju. W praktyce objawia się to również zwiększonym poziomem szumów. Sytuację pogarszają drobne nieszczelności oraz niedokładności w łączeniach elementów. Dodatkowo brak elastycznego łącznika pomiędzy dmuchawą a systemem kanałów powoduje przenoszenie drgań bezpośrednio na konstrukcję organów, co zwiększa odczuwalny poziom hałasu. Na komfort gry wpływa także konstrukcja klawiatur. Charakteryzuje się ona stosunkowo dużym skokiem przy jednocześnie niewielkiej sile nacisku oraz wysokim punkcie aktywacji. W połączeniu z luzami bocznymi klawiszy może to prowadzić do sporadycznego uruchamiania sąsiednich dźwięków, szczególnie w szybszych przebiegach.

Skala manuałów: C–a3; skala pedału: C–f1.


Budowniczy
Rieger
Opus
513
Rok zakończenia budowy
1895
Stan instrumentu
Dostateczny
Liczba głosów
31
Liczba klawiatur
3+P
Traktura gry
elektro-pneumatyczna
Traktura rejestrów
elektro-pneumatyczna
Dyspozycja instrumentu
Manuał IManuał IIManuał IIIPedał
1. Pryncypał 8’1. Bourdon 16’1. Gedackt 8’1. Pryncypał 16’
2. Gemshorn 8’2. Rurflet 8’2. Rurflet 4’2. Subbas 16’
3. Oktawa 4’3. Salicet 8’3. Pryncypał 2’3. Oktawbas 8’
4. Flet 4’4. Pryncypał 4’4. Kwinta 1 1/3’4. Fletbas 8’
5. Sesquialtera 2x5. Blockflet 4’5. Cymbel 3x5. Oktawa 4’
6. Flet leśny 2’6. Nasard 2 2/3’6. Krummhorn 8’6. Mixtura 4x
7. Mixtura 5x7. Oktawa 2’7. Puzon 16’
8. Trompet 8’8. Tercja 1 3/5’
9. Acuta 4x
10. Obój 8’
Pomoce
Połączenia:
I-P
II-P
III-P
III-II
III-I
II-I
Super I
Sub I
Super II-I
Sub II-I
Sub III-I
Super II
Sub II
Sub III-II
Sub III
Super III
Super P
Super I-P
Super II-P
Super III-P

Crescendo
Setzer
Tremolo II (nieczynne)
Tremolo III (nieczynne)
Tutti
Wyłącznik głosów językowych
Żaluzja manuału II (brak)
Stół gry

Stół gry

Sekcja manuału II (po lewej), sekcja manuału I oraz klawiatura do zdalnego strojenia (po prawej)

Sekcja manuału II (po lewej), sekcja manuału I oraz klawiatura do zdalnego strojenia (po prawej)

Sekcja pedału

Sekcja pedału

Miech

Miech






Źródło

Zdjęcia prospektu i stołu gry: Paweł Krzywda

Autor
Michał Dolina


Ostatnia modyfikacja: 2026-07-03 16:56:15

Kościół NMP Matki Kościoła (Prądnik Biały) (Kraków) - 29 głosów
Kościół Najświętszego Imienia Maryi (pijarów – Rakowice) (Kraków) - 13 głosów
Kościół Stygmatów św. Franciszka z Asyżu (OO. Franciszkanów-Reformatów – Bronowice Wielkie) (Kraków) - 27 głosów