Kościół św. Bernardyna ze Sieny (bernardynów) Kraków (woj. małopolskie)

Prospekt

Prospekt

Opis Instrumentu

Obecny, barokowy kościół został wzniesiony w latach 1670-1680 na miejscu wcześniejszej świątyni gotyckiej, w której prawdopodobnie istniał instrument, zniszczony podczas potopu szwedzkiego.

W 1701 r. zakonnik bernardyński, o. Euzebiusz Pasierbski, zakończył budowę nowych, trzydziestoośmiogłosowych organów o dwóch manuałach i pedale, wyposażonych w wyodrębnioną sekcję pozytywu (na balustradzie chóru muzycznego). Późnobarokowy prospekt tego dzieła zachował się do dziś.

Na mocy umowy zawartej w 1780 r. Jakub Prostacki zobowiązał się przeprowadzić gruntowny remont instrumentu, natomiast wzmianki o późniejszych naprawach pochodzą z lat: 1791, 1797, 1814, 1815, 1816, 1817, 1831 i 1842. W 1858 r., wobec pogarszającego się stanu organów, rozpoczęto zbiórkę pieniędzy na remont, który w roku następnym przeprowadził Antoni Sapalski z Krakowa. Ten sam organmistrz pracował przy instrumencie także w 1871 r. Z kolei w 1889 r. miało miejsce strojenie organów. Dziesięć lat później ich stan był już na tyle zły, że ówczesny gwardian za pośrednictwem prasy zwrócił się z prośbą o ofiary na kosztowną renowację. Zebrane fundusze nie były wystarczające, skoro w 1901 r. Jan Ziemiański ze Szczyrzyca naprawił tylko część instrumentu.

Ponieważ w pierwszej połowie XX w. bernardyni nosili się już z myślą zakupu nowych organów, do klasztoru napłynęły trzy oferty na wykonanie instrumentu: od Aleksandra i Kazimierza Żebrowskich ze Lwowa (w 1907 r.), od firmy Gebrüder Rieger z Jägerndorfu (w 1917 r.) oraz od firmy Wacława Biernackiego z Warszawy (w 1932 r.). Ostatecznie przyjęto trzecią ofertę (firmy Biernackiego). Kalendarium prac przy budowie i modernizacji organów przedstawia się następująco:

  • 1934 r. - odnowienie szafy organowej i przysunięcie jej do ściany, montaż piszczałek prospektowych;
  • 1935 r. - budowa pierwszej części instrumentu (dziewięć głosów), która służyła w kościele przez ponad ćwierć wieku;
  • 1962 r. - dodanie ośmiu głosów;
  • 1963 r. - dodanie kolejnych ośmiu głosów, wymiana miecha (na większy) oraz instalacji elektrycznej;
  • 1967 r. - przemalowanie i pozłocenie szafy organowej;
  • 1970 r. - dodanie dwóch głosów (były to zapewne głosy pedałowe: kornet 4x i fagot 16’, których piszczałki umieszczono na tzw. dostawkach);
  • ok. 1980 r. - wymiana stołu gry.

Wiadomo, że prace przeprowadzone przed drugą wojną światową wykonywała firma Biernackiego, natomiast przynajmniej część powojennych uzupełnień była dziełem firmy Henryka Siedlara z Krakowa. Trzeba podkreślić, że pięć głosów zostało wstawionych bez odnotowania tego faktu w kronice. Ostatecznie instrument dysponował trzydziestoma trzema głosami rozdzielonymi pomiędzy dwa manuały i pedał. Miał trakturę pneumatyczną, wiatrownice stożkowe oraz wolnostojący stół gry.

Na początku obecnego stulecia stan organów był już bardzo zły. W zaistniałej sytuacji, po rozważeniu różnych możliwości, podjęto decyzję o przebudowie, a właściwie o wykonaniu nowych organów z wykorzystaniem znacznej części dotychczasowych piszczałek. Prace organmistrzowskie prowadził Lech Skoczylas z Krakowa w latach 2013-2014. Zamontowano wówczas wiatrownice klapowo-zasuwowe. Nową wiatrownicę pozytywu (pogłębionego o 60 cm podczas konserwacji szaf organowych) zbudowała firma Dariusza Zycha z Wołomina. Pozostałe sekcje otrzymały wiatrownice używane, sprowadzone z Niemiec, produkcji firmy Breil. Zainstalowany został używany stół gry (dzieło tej samej firmy niemieckiej), odnowiony i wyposażony w nowe włączniki rejestrowe. Traktura gry jest mechaniczna, natomiast traktura rejestrów i połączenia działają w oparciu o system elektryczny. Elektroniczny system pamięci typu setzer umożliwia zapis dziesięciu tysięcy kombinacji. Proweniencja aparatu brzmieniowego jest następująca:

  • większość głosów (dwadzieścia dwa) zachowano z wcześniejszego instrumentu;
  • część głosów (w tym językowy sordun 8’) pochodzi z organów o podobnej estetyce, zbudowanych przez firmę Tadeusza Rajkowskiego w kościele Najświętszego Serca Pana Jezusa w Tarnowie, które zostały zdemontowane w związku z budową nowego instrumentu;
  • piszczałki prospektowe w pozytywie (głos prinzipal 4’) wykonała firma Dariusza Zycha z Wołomina;
  • dziesięć brakujących piszczałek głosu prinzipalbass 16’ zakupiono w Niemczech.

Ciekawostką dyspozycji jest głos fidel 2’ (w sekcji pedału) imitujący staropolski instrument smyczkowy. Głos o takiej nazwie, wprowadzony do instrumentu według pomysłu Lecha Skoczylasa, nie był wcześniej stosowany w organach.

Skala manuałów: C-g3; skala pedału: C-f1.

Stan instrumentu
Bardzo dobry
Liczba głosów
36
Liczba klawiatur
3+P
Traktura gry
mechaniczna
Traktura rejestrów
elektryczna
Dyspozycja instrumentu
Manuał IManuał IIManuał IIIPedał
Positiv Hauptwerk Schwellwerk 
1. Gedackt 8‘ *1. Pommer 16‘ *1. Burdon 8‘1. Prinzipalbass 16‘ *
2. Prinzipal 4’2. Prinzipal 8’ *2. Gambe 8’ *2. Subbass 16’ *
3. Rohrflöte 4’ *3. Hohlflöte 8’ *3. Vox coelestis 8’ *3. Quintbass 10 2/3’
4. Nasard 2 2/3’4. Octave 4’4. Prinzipal 4’ *4. Octavbass 8’ *
5. Waldflöte 2’5. Blokflöte 4’5. Nachthorn 4’5. Flöte 8’ *
6. Terzflöte 1 3/5’6. Quinte 2 2/3’ *6. Piccolo 2’6. Tenor octave 4’ *
7. Krummhorn 8’ *7. Superoctave 2’ *7. Terz 1 3/5’7. Gemshorn 4’ *
8. Mixtur 4x *8. Scharf 3x *8. Fidel 2'
9. Trompete 8’ *9. Oboe 8’ *9. Hintersatz 4x *
Glocken [c1-c3]10. Fagot 16' *
11. Sordun 8'
Pomoce
Połączenia: III-I, I-II, III-II, I-P, II-P, III-P, III-I 4’, III-I 16’
Urządzenia dodatkowe: elektroniczny system pamięci (setzer) na 10 tysięcy kombinacji, register zbiorowy (tutti), tremolo I i III manuału, szafa ekspresyjna III manuału
Przypisy
*) głos złożony (w całości lub częściowo) z piszczałek pochodzących z poprzedniego instrumentu
Stół gry

Stół gry

Poprzedni stół gry

Poprzedni stół gry








Opracował(a): Piotr Matoga
Źródło: Archiwum Prowincji Bernardynów w Krakowie: akta klasztoru krakowskiego;
prasa krakowska z XIX i XX w.;
informacje i fotografia udostępnione przez organmistrza Lecha Skoczylasa.


Ostatnia modyfikacja: 2017-02-07 19:16:04

Kościół NMP Matki Kościoła (Prądnik Biały) (Kraków) - 29 głosów
Kościół Najświętszego Imienia Maryi (pijarów – Rakowice) (Kraków ) - 13 głosów
Kościół Stygmatów św. Franciszka z Asyżu (OO. Franciszkanów-Reformatów - Bronowice Wielkie) (Kraków) - 27 głosów

Zaloguj się, aby dodać komentarz!