Kościół św. Marii Magdaleny Tychy (woj. śląskie)

Prospekt

Prospekt

Opis Instrumentu

Początki parafii św. Marii Magdaleny w Tychach sięgają końca XV wieku. Najstarsza wzmianka o kościele w Tychach pochodzi z księgi „Liber retaxationum”, spisanej w 1529 roku. Dowiadujemy się z niej, że kościół zbudowano ok. 1482 roku. Kolejne informacje zachowały się w protokole wizytatora biskupiego, ks. Kazimierskiego, z roku 1598. W tym czasie (w latach około 1577-1628) kościół należał do pastorów ewangelickich.

Pierwszą wzmianką potwierdzającą fakt, że w kościele stały organy, jest zapis w dokumentach z wizytacji w 1720 roku, która mówi o nowym pozytywie. Instrument był niewielkich rozmiarów. Prawdopodobnie miał 8 głosów i jeden manuał (możliwe, że również pedał). Nie można wykluczyć jednak, że organy istniały już w XVII wieku, skoro w dokumentach wymieniany jest nauczyciel (rektor szkoły) który obejmował wówczas oba stanowiska.

W 1782 roku, po wieloletnich staraniach, kościół rozbudowano. Organy trzeba było wcześniej zdemontować i przenieść. Prawdopodobnie zainstalowano je w nowym kościele bez zmian, co potwierdza zapis sporządzony w 1790 roku. W opisie kościoła i jego wyposażenia jest wymieniony „pozytyw stary, reparacji potrzebujący”. Oznacza to, że wzmianka dotyczy pozytywu ze starego kościoła, który po 70 latach wymagał gruntownego remontu, z powodu braku systematycznych napraw.

W 1822 roku ksiądz proboszcz Kroczek postanowił przebudować chór kościelny. Wiązało się to z ponownym zdemontowaniem instrumentu. Po wybudowaniu nowego dużego chór zdecydowano o budowie nowych organów. Kolejny proboszcz Paweł Skóra w 1825 roku zamówił organy u organmistrza Josepha Weissa z Pyskowic. Organmistrz ten przedstawił 3 czerwca 1825 roku projekt wraz z dyspozycją zawierającą 25 głosów, rozdzielonych między 2 manuały i pedał. Projekt niestety nie został zrealizowany, gdyż organmistrz w tym samym roku zmarł. Budowy organów podjął się zatem Karl Kuttler z Opawy (1797-1876). Instrument posiadał 26 głosów, rozdzielonych na 3 manuały i pedał. Stół gry ustawiony był przodem do ołtarza, na osi instrumentu.

Gliwicki organmistrz Carl Volkmann złożył 4 czerwca 1856 roku ofertę na przebudowę organów Kuttlera, w której opisał instrument i podał jego dyspozycję. Nawiązywała ona do klasycznego wzorca.

Hauptwerk Mittelwerk Oberwerk Haupt Pedal
Principal 8 Gemshorn 8 Salicional 8 Principalbass 8
Viola di gamba 8    Waldflöte 2 Trinuna 4 Violonbass 16
Flautmajor 8 Flautminor 4    Spitzflöte 2 Tchello 8
Flautminor 4 Principal 4 Flautoamabilis 8    Posaune 16
Quint 2 2/3 Fugara 4    
Octav 4     Zweites Pedal
Octav 2     Subbass 16
Mixtur 4 fach     Principalbass 8
Rauschquint 1½      
Zimpel 3 fach      

 

Organy miały w sumie 5 sekcji brzmieniowych. Rozwiązanie to było nietypowe w ówczesnym budownictwie organowym na Górnym Śląsku.

Brak systematycznej opieki nad organami oraz zaniedbywanie napraw i usuwania usterek spowodowały, że po ok. 30 latach instrument nadawał się do remontu.
Do jego wykonania zgłosiło się w 1874 dwóch organmistrzów: Carl Volkmann z Gliwic i Carl Spiegel z Opola. Jednak prawdopodobnie żaden z nich nie wykonał prac związanych z odnową organów.

Stan tyskich organów nie był zadowalający, dlatego około 20 lat po próbach ich remontu i złożenia ofert przez Volkmanna i Spiegla zwrócono się o remont do firmy Heinrich Dürschlag & Söhn z Rybnika. Organmistrz przysłał ofertę w 1893 roku. Nie wiadomo, czy również i ten remont został ukończony. Brak jest w archiwum wzmianek o ukończeniu tej pracy lub protokołu jej odbioru.

W latach 1906-1907 przeprowadzono kolejną rozbudowę kościoła. W 1906 roku Karl Spiegel złożył ofertę budowy zupełnie nowego instrumentu. W 1907 roku organy już były gotowe i towarzyszyły uroczystości poświęcenia kościoła.

Dyspozycja organów przedstawiała się następująco:

Manuał I Manuał II Pedał
Bordun 16’ Lieblich gedeckt 16’ Principalbas 16’
Principal 8’ Geigen principal 8’ Violonbas 16’
Hohlflöte 8’ Salicional 8’ Harmonikabas 16’
Gemshorn 8’ Portunalflöte 8’ Subbas 16’
Gamba 8’ Aeoline 8’ Cello 8’
Dolce 8’ Traversflöte 4’ Bassflöte 8’
Doppelflöte 8’ Portunalflöte 4’  
Octave 4’ Harmonia aetherea 2 2/3’  
Hohlflöte 4’    
Rauschquinte 2 2/3, 2’    
Mixtur 2’, 3’, 4’    

 

Organy miały 25 głosów, 2 manuały i pedał. W instrumencie zastosowano pneumatyczną trakturę gry i rejestrów.

W 1938 roku organy wykazywały wiele usterek i wymagały ingerencji organmistrzowskiej. Ksiądz Proboszcz Jan Osyra zwrócił się w tej sprawie do firmy „Klimosz i Dyrschlag” z Rybnika, która w 1939 roku dokonała przebudowy instrumentu.

Wielokrotnie reperowany i rozbudowywany instrument, posiadający w swym wnętrzu części organów Spiegla i firmy „Klimosz i Dyrschlag”, nie spełniał oczekiwań parafii, był ponadto zawodny i wymagał ciągłych napraw. Zwrócono się więć do znanego Zakładu Organmistrzowskiego Dominika Biernackiego z Warszawy o przedstawienie projektu i kosztorysu na budowę nowych organów. Firma Biernackiego złożyła ofertę 24 maja 1964 roku. Projekt przewidywał budowę organów o trzech manuałach i pedale, z częściowym wykorzystaniem elementów poprzednich instrumentów. W sumie około 30% piszczałek pochodzi ze starych organów. Instrument ten, poświęcony w 1968 roku, istnieje do dzisiaj.

W 1976 roku, na chórze miał miejsce akt wandalizmu, w którym znacznie ucierpiał instrument. Do szafy organowej wtargnęło kilka osób, w wyniku czego kompletnemu zniszczeniu uległa duża część piszczałek, które zostały zmiażdżone poprzez podeptanie. Również jedne z drzwi prowadzących do szafy ekspresyjnej zostały wyrwane i zrzucone na piszczałki manuału II, które w wyniku tego uległy deformacji. Po tym incydencie organmistrz Jan Wyleżoł, który w tamtym czasie opiekował się instrumentem, dokonał wszystkich koniecznych napraw oraz uzupełnił znaczną część piszczałek.

Kolejny generalny remont organów wykonany został w 1994 roku przez Jana Wyleżoła, Mieczysława Klonowskiego i Marka Urbańczyka.

Budowniczy
Dominik Biernacki
Rok zakończenia budowy
1968
Stan instrumentu
Bardzo dobry
Liczba głosów
43
Liczba klawiatur
3+P
Traktura gry
elektro-pneumatyczna
Traktura rejestrów
elektro-pneumatyczna
Dyspozycja instrumentu
Manuał IManuał IIManuał IIIPedał
1. Pryncypał 81. Bourdon 161. Pryncypał skrzypcowy 8 *1. Pryncypałbas 16
2. Holflet 82. Pryncypał 8*2. Gemshorn 8 *2. Violonbas 16
3. Dolce 8*3. Gamba 8*3. Flet major 83. Subbas 16
4. Kwintadena 84. Vox coelestis 84. Trawersflet 4*4. Oktawbas 8
5. Oktawa 4*5. Aeolina 8*5. Flet minor 45. Cello 8*
6. Holflet 46. Dubeltflet 86. Waldflet 26. Fletbas 8
7. Bachflet 47. Praestant 47. Sifflet 17. Chorałbas 4
8. Superoktawa 2*8. Portunal 48. Tercja 1 3/58. Miksturbas III*
9. Kwinta 2 2/3*9. Pikolo 29. Harmonia aetherea III*9. Puzon 16
10. Mikstura III10. Nasard 1 1/310. Fagot 8Dzwony
11. Mikstura IV-V*11. Cymbel III
12. Trompet 812. Obój 8
Pomoce
II/I, III/I, III/II, I/P, II/P, III/P, Super II/I, Subo III/I
3 wolne kombinacje
Stałe kombinacje: P, MF, F, Tutti
Crescendo
Przypisy
*) głosy pochodzące z organów Karla Spiegla z 1907 r.
Stół gry

Stół gry

Prospekt organów Karla Kuttlera w XIX wieku.

Prospekt organów Karla Kuttlera w XIX wieku.

Prospekt organów Karla Spiegla z 1907 roku

Prospekt organów Karla Spiegla z 1907 roku








Opracował(a): Michał Botor

Ostatnia modyfikacja: 2019-11-04 15:40:48

Kościół bł. Karoliny (Tychy) - 50 głosów
Kościół Matki Bożej Królowej Aniołów (Tychy) - 9 głosów
Kościół św. Krzysztofa (Tychy) - 40 głosów

Zaloguj się, aby dodać komentarz!