Kościół św. Marka Ewangelisty Kraków (woj. małopolskie)

Prospekt

Prospekt

Opis Instrumentu

Pierwsza wzmianka o organiście w gotyckim kościele św. Marka pochodzi z 1476 r. W pierwszej połowie XVII w. powstały tu nowe organy z pozytywem w balustradzie chóru muzycznego (według wątpliwego przekazu zbudował je Hans Humel w 1628 r.). Oprócz nich w XIX-wiecznych inwentarzach wzmiankowany jest także niezależny pozytyw w oratorium (na bocznej emporze), który w 1852 r. został przeniesiony do kościoła franciszkanów w Krakowie (odbudowywanego po pożarze). Z kolei franciszkanie w 1880 r. sprzedali ten instrument do parafii Trzemeśnia.

W 1855 r. Antoni Sapalski z Krakowa dokonał oględzin XVII-wiecznych organów i stwierdził, że najlepszym rozwiązaniem będzie zastąpienie zniszczonego instrumentu nowymi organami. Tak też się stało. Z dawnego instrumentu pozostały do dziś rzeźby (króla Dawida - na cokole obecnej szafy organowej, a także świętych biskupów Stanisława i Augustyna - na balustradzie chóru) oraz konsole w centralnym ryzalicie chóru, pierwotnie podpierające wieżyczki w prospekcie pozytywu.

Dnia 22 lipca 1856 r. ówczesny rektor, ks. Serafin Piątkowski, zawarł z Sapalskim umowę na wybudowanie nowych, 12-głosowych organów o następującej dyspozycji:

Manuał Pedał
Pryncypał 8'Subbas 16'
Flet major 8'Violonbas 16'
Portunalflet 8'Pryncypał bas 8'
Oktawa 4'Bordun 8'
Flet minor 4' 
Kwinta 3' 
Super oktawa 2'    
Mixtura III 

 

 

Pierwowzorem nietuzinkowego prospektu organowego była rycina z dzieła: François Dom Bedos de Celles, L’Art du facteur d’orgues, Paryż 1766. Prace przy budowie instrumentu zostały sfinalizowane przed końcem 1856 r. Oryginalna tabliczka firmowa w stole gry jest pewną ciekawostką, ponieważ Sapalski rzadko sygnował swoje dzieła.

Na przełomie XIX i XX w. organy były kilkakrotnie naprawiane: w 1894 r. przez Grocholskiego (Jana Grocholskiego z Krakowa?), w 1898 r. przez Słotwińskiego (Józefa Słotwińskiego z Krakowa?) oraz w 1909 r.

W latach 1972-1973 firma Henryka Siedlara z Krakowa przeprowadziła gruntowny remont, podczas którego zmodyfikowano dyspozycję. Pobłogosławienie odnowionego instrumentu przez bpa Albina Małysiaka miało miejsce 11 marca 1973 r. Z kolei w 1989 r. firma Krzysztofa Jakubowskiego z Wieprza k. Żywca ponownie wyremontowała organy i zainstalowała nową dmuchawę elektryczną. W późniejszym czasie wymieniono jeszcze drewniane piszczałki dwóch głosów pedałowych: subbasu 16' i fletu 8'.

Stół gry wbudowany w bok szafy organowej o jednym manuale (C-f3) i pedale (C-c1).

Prospekt organowy o motywach rokokowych i wczesnoklasycystycznych.

Budowniczy
Antoni Sapalski
Rok zakończenia budowy
1856
Stan instrumentu
Dostateczny
Liczba głosów
12
Liczba klawiatur
I+P
Traktura gry
mechaniczna
Traktura rejestrów
mechaniczna
Dyspozycja instrumentu
ManuałPedał
1. Pryncypał 8'1. Subbas 16'
2. Flet kryty 8'2. Oktawbas 8'
3. Flet otwarty 8'3. Flet 8'
4. Oktawa 4'4. Chorał 4'
5. Flet 4'
6. Quinta 2 2/3'
7. Róg 2'
8. Mixtura 3 ch.
Pomoce
Tremolo
Stół gry

Stół gry

Tabliczka w stole gry

Tabliczka w stole gry

Traktura gry

Traktura gry

Szafa organowa i zwieńczenie prospektu

Szafa organowa i zwieńczenie prospektu

Relikty XVII-wiecznego pozytywu w balustradzie chóru muzycznego

Relikty XVII-wiecznego pozytywu w balustradzie chóru muzycznego

Pierwowzór prospektu organowego

Pierwowzór prospektu organowego

Rekonstrukcja wyglądu XVII-wiecznych organów (rys. Michał Kołodziej)

Rekonstrukcja wyglądu XVII-wiecznych organów (rys. Michał Kołodziej)








Opracował(a): Piotr Matoga
Źródło: Źródła rękopiśmienne:
Archiwum Kurii Metropolitalnej w Krakowie (akta wizytacyjne),
Archiwum Narodowe w Krakowie (akta domu księży emerytów, inwentarze kościoła, dokumentacja budowy organów),
Uniwersytet Papieski Jana Pawła II - Biblioteka Instytutu Liturgicznego - Archiwum Rektoralnego Kościoła św. Marka Ewangelisty (inwentarze kościoła, kroniki, rachunki, dokumentacja remontów organów).

Opracowania:
J. Gołos, "Polskie organy według wzorów Dom Bedosa" [w:] "Ruch Muzyczny" 1986, nr 19,
J. Kołaczkowski, "Wiadomości tyczące się przemysłu i sztuki w dawnej Polsce", Kraków 1888,
J. Rajman, "Organy, organmistrzowie i organiści w średniowiecznym Krakowie" [w:] "Cracovia – Polonia – Europa. Studia z dziejów średniowiecza ofiarowane Jerzemu Wyrozumskiemu w sześćdziesiątą piątą rocznicę urodzin i czterdziestolecie pracy naukowej", Kraków 1995,
E. Smulikowska, "Prospekty organowe w dawnej Polsce", Wrocław 1989,
M. Zgliński, "Nowożytny prospekt organowy i jego twórcy", Warszawa 2012.

Praca magisterska:
R. Sobota, "Architektura zewnętrzno-wewnętrzna oraz urządzenie wewnętrzne kościoła św. Marka Ewangelisty w Krakowie", Kraków 1983.


Ostatnia modyfikacja: 2017-02-07 19:15:52


Kościół NMP Matki Kościoła (Prądnik Biały) (Kraków) - 29 głosów
Kościół Najświętszego Imienia Maryi (pijarów – Rakowice) (Kraków ) - 13 głosów
Kościół Stygmatów św. Franciszka z Asyżu (OO. Franciszkanów-Reformatów - Bronowice Wielkie) (Kraków) - 27 głosów

Nie ma jeszcze żadnych komentarzy. Dodaj własny!

Zaloguj się, aby dodać komentarz!