Kolegiata Najświętszego Serca Jezusowego (Wrzeszcz) Gdańsk (pomorskie)

Prospekt

Prospekt

Opis Instrumentu

Organy kolegiaty w Gdańsku Wrzeszczu zostały zbudowane w 1910 roku przez firmę Paula B. Voelknera z Bydgoszczy. Autorem dyspozycji był rewizor diecezji chełmińskiej Oskar Hermańczyk, organista tumski z Pelplina. 42-głosowa koncepcja brzmieniowa była oparta na regulacjach dotyczących budowy organów wypracowanych podczas III Kongresu Towarzystwa Muzycznego we Wiedniu (tzw. Wiener Orgelbauregulativ) z 1909 roku. Hermańczyk uwzględnił uwagi uznanych ekspertów budownictwa organowego: prof. Arthura Egidiego oraz Maxa Allihna. Odbiór nowego instrumentu odbył się 25 stycznia 1911 roku. Obok Hermańczyka kwestii budowlanych (w tym wykonania prospektu) z urzędu doglądał rejencyjny radca budowlany Zillmer oraz zarząd kościoła. Dzieło Voelknera oceniono jako instrument wysokiej klasy. W pierwotnym założeniu organy miały 42 rejestry podzielone na trzy sekcje manuałowe i jedną pedałową. Wolnostojący stół gry połączony był z wiatrownicami trakturą pneumatyczną. Od początku dzieło to zasilane było dmuchawą elektryczną.

Pierwsze modyfikacje w dzieło Voelknera zostały wprowadzone w 1943 roku przez organmistrza Josefa Goebla z Gdańska. Planowano rozbudowę do 46 głosów, jednak z powodu trudności gospodarczych w czasie wojny zrealizowano jedynie część prac. Goebel wymienił kilka rejestrów oraz wstawił nowe, nadając organom charakter neobarokowy. Niska jakość działań tego organmistrza wykonywanych w czasie II wojny światowej dała o sobie znać już w latach powojennych, a na początku lat 70. organy nie nadawały się do użytku.

W 1970 roku ówczesny proboszcz parafii Serca Jezusowego ks. kan. Paweł Baranowski nawiązał kontakt z organmistrzem Józefem Sobiechowskim, który przedstawił ofertę zachowawczej przebudowy instrumentu. Ta jednak nie przypadła do gustu i po pewnym czasie swoją ofertę w styczniu 1974 roku przedłożyła uchodząca za najlepszą w Polsce firma rodziny Kamińskich z Warszawy. Kamińscy zaproponowali głęboką ingerencję w strukturę brzmieniową i techniczną instrumentu Voelknera. Umowę podpisano w sierpniu 1974 roku, a prace zrealizowano do około połowy 1976 roku. W ich wyniku instrument otrzymał nowy stół gry, zmieniono trakturę na elektropneumatyczną oraz wykonano nowe miechy. Rozszerzono również zakresy manuałów i pedału. Duże zmiany zaszły w strukturze brzmieniowej. Sekcja główna stała się manuałem II, zaś pierwszy manuał (w całości nowy) został ukształtowany jako pozytyw. Ogółem Kamiński wykonał w sumie około 15 nowych głosów.

Obecnie [2022] stan instrumentu pozostaje dalece niezadowalający. Wymagany jest co najmniej kapitalny remont. Wartym przemyślenia byłby pomysł powrotu do oryginalnej dyspozycji Oskara Hermańczyka i firmy Voelkner.

Skala manuałów: C–a3; skala pedału: C–f1.


Budowniczy
Paul Voelkner
Rok zakończenia budowy
1910
Stan instrumentu
Zły
Liczba głosów
45
Liczba klawiatur
3+P
Traktura gry
elektro-pneumatyczna
Traktura rejestrów
elektro-pneumatyczna
Dyspozycja instrumentu
Manuał IManuał IIManuał IIIPedał
Pozytyw Główny Żaluzjowy 
1. Flet kryty 8'1. Pryncypał 16'1. Kwintadena 16'1. Pryncypał 16'
2. Kwintadena 8'2. Pryncypał 8'2. Pryncypał 8'2. Subbass 16'
3. Pryncypał 4'3. Flet rurkowy 8'3. Flet kryty 8'3. Kwinta 10 2/3'
4. Flet rurkowy 4'4. Rożek 8'4. Salicet 8'4. Oktawa 8'
5. Oktawa 2'5. Oktawa 4'5. Pryncypał 4'5. Flet kryty 8'
6. Kwinta 1 1/3'6. Flet 4'6. Flet tęgi 4'6. Chorał 4'
7. Sifflet 1'7. Kwinta 2 2/3'7. Nasard 2 2/3'7. Mixtura V 2'
8. Sesquialtera II 2 2/3'8. Flet leśny 2'8. Róg nocny 2'8. Puzon 16'
9. Szarf V9. Mixtura IV-V9. Tercja 1 3/5'9. Trąbka 8'
10. Ranket 16'10. Szarf II-III10. Septyma 1 1/7'
11. Niedźwiedź 8'11. Trąbka 8'11. Mixtura IV-V
12. Cymbałki III
13. Tuba 16'
14. Obój 8'
Pomoce
Połączenia: I/II, III/II, III/I, I/P, II/P, III/P
Tremolo manuału II, Tremolo manuału III
4 wolne kombinacje, Tutti (włączniki ręczne i nożne)
Crescendo
Wyłącznik głosów językowych





Źródło
W. Renkewitz, J. Janca, H. Fischer, „Geschichte der Orgelbaukunst in Ost- und Westpreußen von 1333 bis 1944”, Bd. II.2, Köln 2015, s. 501;
W.J. Brylla, „Organmistrz Paul Voelkner z Bydgoszczy – przyczynki do monografii firmy”, [w:] "Organy i muzyka organowa VII”, Gdańsk 1988, s. 99–112;
Archiwum firmy Kamińskich z Warszawy;
Wizja lokalna.
Autor
Bartosz Skop


Ostatnia modyfikacja: 2022-05-04 10:39:21

Akademia Muzyczna im. Stanisława Moniuszki (Gdańsk) - 17 głosów
Kościół NMP Królowej Różańca Świętego (Gdańsk) - 40 głosów
Kościół św. Jana Chrzciciela (Kiełpino Górne) (Gdańsk) - 21 głosów