Kościół św. Wojciecha Książ Wielki (woj. małopolskie)

Prospekt

Prospekt

Opis Instrumentu

Kościół parafialny w swym obecnym kształcie architektonicznym pochodzi z XV wieku. W 1558 r. świątynia była przejściowo zamieniona na zbór kalwiński (później ariański), a następnie odnawiana i rozbudowywana w XVII i XVIII wieku. W literaturze pojawia się hipoteza, jakoby kalwini mieli usunąć istniejące wcześniej organy.

W 1600 lub 1601 r. powstał tutaj nowy, barokowy instrument o 2 manuałach i pedale, z pozytywem wbudowanym w parapet chóru muzycznego i wieżami basowymi flankującymi prospekt sekcji głównej. W XIX w. stan organów ulegał stopniowemu pogorszeniu.

Dnia 28 października 1928 r. zawarto umowę na wykonanie nowego instrumentu ze Stefanem Krukowskim z Piotrkowa Trybunalskiego. Organmistrz miał wykorzystać dotychczasową szafę organową z barokowym prospektem. Ponieważ Krukowski chciał wziąć udział w Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu w 1929 roku, podjęto decyzję o tym, że obudowa organów zostanie zdemontowana i czasowo umieszczona w pawilonie muzycznym wystawy, oczywiście wraz z nowym, pneumatycznym, 25-głosowym instrumentem o 2 manuałach i pedale. Okazało się jednak, że ponowne złożenie szafy było niemożliwe z uwagi na zły stan zachowania elementów drewnianych. Krukowski był więc zmuszony wykonać nową obudowę. Szczęśliwie ocalał barokowy prospekt pozytywu. Z Poznania organy zostały przewiezione do Książa Wielkiego. Tu ich montaż trwał od 10 listopada 1929 r. do 3 października 1930 roku. Spory finansowe między organmistrzem a parafią, trwające jeszcze w 1937 roku, ostatecznie rozwiązano polubownie, jednak ich skutkiem było wtórne zamontowanie pozytywu (pierwotnie czynnego) jako atrapy o charakterze dekoracyjnym.

W 2000 r. remont instrumentu przeprowadziła firma Grzegorza Stawowego z Woli Baranowskiej. Dokonano wówczas następujących zmian w dyspozycji:

  • w I manuale: wymiana Amabilisu 8’ na Superoktawę 2’, wymiana Salicetu 8’ na Nasard 2 2/3’;
  • w II manuale: wymiana Vox coelestis 8’ na Oktawę 4’, wymiana Kwintatonu 8’ na Kwintę 1 1/3’;
  • usunięcie większości połączeń typu super i sub;
  • usunięcie rzadko spotykanych wyłączników głosów smyczkowych i fletowych;
  • usunięcie crescenda;
  • usunięcie tremulantów dla głosów: Gamba 8’ i Trawersflet 4’.

Trzeba dodać, że obecny wygląd stołu gry różni się od tego utrwalonego na fotografii opublikowanej przez ks. Roberta Gajdę w 1934 roku.

Instrument 25-głosowy, o trakturze pneumatycznej i wiatrownicach stożkowych, z wolnostojącym stołem gry o 2 manuałach (C-g3) i pedale (C-f1).

Prospekt organowy architektoniczny, niejednolity stylistycznie, dwusekcyjny: złożony z sekcji głównej (o prospekcie neobarokowym) na chórze muzycznym i pozytywu (o prospekcie barokowym) wbudowanego w balustradę chóru.

Budowniczy
Stefan Krukowski
Rok zakończenia budowy
1930
Liczba głosów
25
Liczba klawiatur
2+P
Traktura gry
pneumatyczna
Traktura rejestrów
pneumatyczna
Dyspozycja instrumentu
Manuał IManuał IIPedał
1. Bourdon 16'1. Pryncypał 8'1. Subbas 16'
2. Pryncypał 8'2. Eolina 8'2. Violonbas 16'
3. Flet kryty 8'3. Koncertflet 8'3. Bombard 16'
4. Gamba 8'4. Gemshorn 8'4. Oktawbas 8'
5. Klarnet 8'5. Vox humana 8'5. Wiolonczela 8'
6. Rurflet 4'6. Trawersflet 4'
7. Oktawa 4'7. Oktawa 4' *
8. Superoktawa 2' *8. Progresja 2' 3 ch
9. Nasard 2 2/3' *9. Waldflet 2'
10. Mixtura 2 2/3' 4 ch10. Kwinta 1 1/3' *
Pomoce
Połączenia: M.II/M.I, M.I/Ped, M.II/Ped, Super M.I.
Stałe kombinacje: Piano, Mezzoforte, Forte, Tutti.
Wyłącznik głosów językowych.
Echo M.II.
Przypisy
*) głos nieoryginalny (z 2000 r.)
Stół gry

Stół gry

Prospekt

Prospekt

Stół gry (fotografia opublikowana w 1934 r.)

Stół gry (fotografia opublikowana w 1934 r.)








Opracował(a): Piotr Matoga
Źródło: Ks. Robert Gajda, "Organy. Ich historja, budowa i pielęgnacja", Katowice 1934.
Urszula Staniek, "Dzieje organów w kościele św. Stanisława [winno być: św. Wojciecha] Biskupa w Książu Wielkim" [w:] "Muzyka i śpiew kościelny. Kształcenie organistów", red. ks. J. Zimny, Sandomierz 2004.
Ks. Jan Wiśniewski, "Dekanat miechowski", Radom 1917.

Fotografie współczesne: Paweł Pajor.


Ostatnia modyfikacja: 2017-02-07 19:12:23


Zaloguj się, aby dodać komentarz!