Kościół św. Stanisława Biskupa (franciszkanów) Kalisz (woj. wielkopolskie)

Prospekt

Prospekt

Opis Instrumentu

Instrument wybudowała fabryka organów Stanisław Krukowski i Syn z Piotrkowa Trybunalskiego, kierowana wówczas przez Stefana Krukowskiego, w 1938 roku w miejsce instrumentu z początku XVII wieku. Zachowana została oryginalna szafa główna oraz prospekt pozytywu. Najstarsza wzmianka o instrumencie w kronikach klasztoru pochodzi z listopada 1644 roku, kiedy Anna Śmiglowa przeznaczyła dużą sumę pieniędzy na remont organów znajdujących się w nawie głównej. Również styl zdobnictwa szafy wskazuje na pochodzenie organów z pierwszej połowy XVII stulecia.

Instrument został umieszczony na emporze z późnorenesansową, drewnianą balustradą, której dwa rzędy pól zostały pokryte malowidłami (górne przedstawiają wizerunki świętych, dolne natomiast krajobrazy). Szafa organowa jest przykładem wczesnobarokowego stylu gdańskiego. Ma ona trzy wieże piszczałkowe (środkowa największa) z latarniami akustycznymi zwieńczonymi rzeźbami patronów zakonu oraz "orkiestry anielskiej". Między wieżami znajdują się cztery pola piszczałkowe. Pozytyw balustradowy wybudowany został w takim samym układzie. Pierwotnie szafa miała skrzydła zamykające pola piszczałkowe (świadczą o tym pozostałości zawiasów po bokach), jednakże zostały one zastąpione w I połowie XVIII w. przez późnobarokowe uszy.

Poprzedni, barokowy instrument miał najprawdopodobniej około 30 głosów rozmiesczonych w trzech sekcjach: pozytyw (manuał I), manuał główny (II) oraz pedał. Miechownia została umieszczona w pomieszczeniu za organami na piętrze kruchty kościoła. Z poprzedniego instrumentu zachowało się niewiele: kilka wałków skrętnych, ławki piszczałkowe, mocowania sześciu miechów klinowych w miechowni, ślady mocowania wiatrownic w szafie pozytywu oraz niektóre piszczałki (na przykład kilka cynowych piszczałek Pryncypału przerobionych na Rurflet). Obecnie w miejscach, w których znajdowały się cięgła registrów, są malowidła św. Cecylii oraz św. Antoniego z Dzieciątkiem.

W 1931 roku miał miejsce remont zniszczonego instrumentu, zmieniono wtedy kilka głosów oraz nastrojono instrument. Po kilku latach okazało się, że przeprowadzone prace były niewystarczające: niektóre głosy przestały odpowiadać, miech okazał się za mały oraz organy kompletnie się rozstroiły. Z tego powodu w czerwcu 1938 roku podjęto uchwałę o przebudowaniu organów. Z czterech ofert kapituła wybrała kosztorys St. Krukowskiego z Piotrkowa. Zakres prac obejmował budowę nowego mechanizmu gry z użyciem wiatrownic stożkowych, nowego kontuaru oraz miecha. Pozostać miała zabytkowa szafa organowa oraz materiał piszczałkowy, rozbudowany o 6 nowych głosów. Prace rozpoczęte 4 listopada 1938 r., zakończyły się 15 grudnia tego samego roku.

Organy utrzymane są w stylistyce romantyzmu z późniejszymi zmianami. Instrument działa w oparciu o pneumatyczną trakturę gry i registrów systemu tłoczącego. Wolnostojący stół gry znajduje się w miejscu szafy pozytywu (grający siedzi tyłem do prezbiterium). W prospekcie znajdują się pierwsze trzy oktawy Pryncypału 8' (prawe pola piszczałkowe nieme). Pozytyw balustradowy niemy. Sekcja manuału I znajduje się ok. metr nad podłogą po lewej stronie głównej szafy, nad nią dzwony rurowe oraz sekcja manuału II w szafie eksprsyjnej. Flet 8' i Burdon 8' mą wspólne piszczałki oktawy wielkiej. Głosy Viola 8' i Salicjonał 8' zamieniono miejscami. Głos Scharf 3rz. znajduje się na oddzielnych wiatrownicach ustawionych piętrowo we wnęce szafy ekspresyjnej. Mechanizm żaluzji w pełni mechaniczny. Sekcja pedału znajduje się po prawej stronie szafy, pozostawiając minimalną ilość miejsca na dostęp do wiatrownicy od spodu. Dewniane piszczałki sekcji pedału dostarczyła fabryka organów Dominika Biernackiego w Włocławku. Ze względu na małą ilość miejsca w szafie mocno utrudniony jest dostęp do wnętrza instrumentu oraz miechowni. Z tego samego powodu każda sekcja ma dodatkowe wiatrownice, na których stoją dźwięki klawiszy fis3-a3 manuałów oraz cis1-f1 pedału. System powietrzny stanowi jeden miech pływakowy z podawaczem i możliwością kalikowania oraz cichobieżna dmuchawa Ventus firmy Laukhuff.

W 1973 roku miał miejsce większy remont instrumentu. Odwrócono wtedy kontuar (pierwotnie był ustawiony przodem do prezbiterium), wymieniono miech i dmuchawę (pierwotnie był dwufałdowy miech magazynowy z dwoma podawaczami do kalikowania oraz dmuchawa z zakładów FME Cieszyn z lat 30 XX w.) oraz wymieniono część ołowianych przewodów traktury na rurki z tworzywa. W roku 2017 miała miejsce gruntowna renowacja szafy organowej oraz balustrady, jednakże miała ona bardzo negatywny wpływ na materiał piszczałkowy. Obecnie ze względu na remont kościoła organy są wyłączone z użytku.

Budowniczy
Stefan Krukowski
Rok zakończenia budowy
1938
Stan instrumentu
Dostateczny
Liczba głosów
26
Liczba klawiatur
2+P
Traktura gry
pneumatyczna
Traktura rejestrów
pneumatyczna
Dyspozycja instrumentu
Manuał IManuał IIPedał
1. Trąbka 8'1. Kwintadena 8'1. Chorałbas 4'
2. Pryncypał 8'2. Salicjonał 8'2. Fletbas 8'
3. Viola 8'3. Eolina 8'3. Oktawbas 8'
4. Flet 8'4. Flet Kryty 8'4. Violon 16'
5. Burdon 8'5. Prestant 4'5. Subbas 16'
6. Oktawa 4'6. Flet 4'Dzwony (C-a)
7. Rurflet 4'7. Róg 2'
8. Kwinta 2 2/3'8. Tercja 1 3/5'
9. Superoktawa 2'9. Sifflet 1'
10. Mikstura 3rz.10. Scharf 3rz.
11. Krummhorn [8']
Pomoce
Połączenia:
II - I 8'
I - Ped
II - Ped
I - I 4'
II - II 4'
II - I 4'
II - I 16'

Tremolo
Piano
Mezzo forte
Forte
Tutti
Crescendo
Wolna Kombin.
Piano Pedał
Włącznik języczk.
Kombinacja głosów
Echo manuału II
Stół gry

Stół gry

Włączniki nożne

Włączniki nożne

Wnętrze stołu gry

Wnętrze stołu gry

Dmuchawa i miech

Dmuchawa i miech

Stara dmuchawa i podawacze

Stara dmuchawa i podawacze

Wnętrze szafy organowej: na dole sekcja manuału I, po lewej Dzwony, na drugim planie sekcja Pedału

Wnętrze szafy organowej: na dole sekcja manuału I, po lewej Dzwony, na drugim planie sekcja Pedału

Sekcja manuału II

Sekcja manuału II

Scharf 3ch

Scharf 3ch

Zbliżenie prospektu

Zbliżenie prospektu

Szafa organowa przed renowacją

Szafa organowa przed renowacją

Zdjęcie archiwalne z lat 30 XX w.

Zdjęcie archiwalne z lat 30 XX w.








Opracował(a): Mateusz Ziętek
Źródło: autopsja, kroniki klasztoru, Antoni Pietrzyk, Działalność organmistrzowska Stanisława i Stefana Krukowskich (1879-1963)
Korekta: Piotr Dziewiecki


Ostatnia modyfikacja: 2018-01-10 10:47:47


Zaloguj się, aby dodać komentarz!