Kościół Wniebowzięcia NMP Gręboszów (małopolskie)

Prospekt

Prospekt

Opis Instrumentu

Najstarsza wzmianka o organach pochodzi z 1601 r. i dotyczy ich reperacji. Instrument musiał zatem istnieć już w XVI w. Po raz kolejny organy miały być restaurowane w 1636 r. W 1664 r. instrument miał 12 głosów, a w 1748 r. liczył ich 18. W inwentarzu 1850 r. podano tę samą liczbę głosów, zaznaczając, że organy są częściowo zniszczone i wymagają naprawy. Dlatego 4 sierpnia 1857 r. administrator parafii ks. Franciszek Galarowski podpisał kontrakt z Józefem Baranowskim na przebudowę organów. W zakres prac miały wchodzić: trzy głosy zupełnie nowe drewniane: flet major, flet minor i undamaris; reszta siedem głosów cynowych przerobić przy tem pedał na trzy głosy ułożyć, a także nowe cztery miechy i wiatrownica manuału. Prace miały się zakończyć wiosną 1858 r. Kolejny remont przeprowadzono w 1886 r., ale po dwóch latach organy uległy zniszczeniu wskutek wilgoci panującej w kościele. Dzieła destrukcji dopełniła I wojna światowa: w 1915 r. podczas ostrzału świątyni kule armatnie zgruchotały organ.

Na nowy, istniejący dziś instrument firmy Rieger zbierano składki już w 1924 roku. Pismem z 26 lipca 1926 r. proboszcz poinformował kurię o nabyciu organów i prosił o pomoc w uzyskaniu zwolnienia z opłat celnych (wynoszących 1260 zł) ze względu na zniszczenie poprzednich organów w czasie wojny. Nie wiemy, czy starania te zakończyły się sukcesem. W wydanym ok. 1933 r. katalogu firmy zawierającym m.in. podziękowania za zbudowane instrumenty, znalazło się także i to dotyczące organów w Gręboszowie. Brzmi ono następująco:

Monterowie, którzy montowali nasze organy, wywiązali się ze swojego obowiązku ku ogólnemu zadowoleniu wzorowo i odznaczyli się sumiennością, pilnością i przykładnem zachowaniem się. Organy przedstawiają się tak co do wewnętrznej budowy, jak i co do struktury zewnętrznej i artystycznej intonacji, jako instrument a r t y s t y c z n i e wykonany i celowi swemu odpowiadający. Z tego powodu wyrażamy firmie Bracia Rieger podziękowanie i pp. Monterom uznanie za ich pracę.

Fachowy znawca organów:
Ks. Fr. Walczyński,
infułat, dziekan kapituły z Tarnowa.
Ks. Piotr Halak,
dziekan i proboszcz w Gręboszowie

Organy były remontowane w 1950 roku, a w 1958 r. Wacław Biernacki z Krakowa zamontował dmuchawę elektryczną. W czasach nam bliższych instrument był naprawiany przez Kazimierza Plewę z Nowego Sącza oraz w 2021 r. przez Sławomira Piotrowskiego.

Prospekt eklektyczny z elementami neoromanizmu i neorenesansu, pięcioosiowy. Stół gry wolnostojący; grający siedzi we wnęce w przedniej ścianie szafy organowej, przodem do ołtarza. Wiatrownice stożkowe. Na uwagę zasługuje zachowana w oryginalnym stanie traktura wykonana z rurek ołowianych.

Skala manuałów: C–f3; skala pedału: C–d1.


Budowniczy
Rieger
Opus
2238
Rok zakończenia budowy
1926
Liczba głosów
16
Liczba klawiatur
2+P
Traktura gry
pneumatyczna
Traktura rejestrów
pneumatyczna
Dyspozycja instrumentu
Manuał IManuał IIPedał
1. Kornett 3-5 rzęd.1. Pryncypał skrzypcowy 8’1. Subbas 16’
2. Flûte trav. 4’2. Eolina 8’2. Violon 16’
3. Oktawa 4’3. Vox coelestis 8’3. Cello 8’
4. Salicyonał 8’4. Amabilis 8’
5. Gamba 8’5. Gemshorn 4’
6. Pryncypał 8’6. Rorflet 4’
7. Bourdon 16’
Pomoce
Super I
Super II–I
Sub II–I
II–I
I–Ped.
II–Ped.

Piano
Mezzoforte
Forte
Tutti

Crescendo
Szweller II. M.
Stół gry

Stół gry

Traktura

Traktura

Dźwignia do kalikowania

Dźwignia do kalikowania






Opis na medal

Powyższy artykuł został uznany przez Redakcję jako wzorcowy. Jest to szczególne wyróżnienie dla profesjonalnych opisów instrumentów: opartych o bogatą bibliografię oraz wizję lokalną, posiadających wyczerpujący i ciekawy opis, udokumentowanych zdjęciami w wysokiej rozdzielczości oraz powstałych z dbałością o szczegóły. Opis posiadający to wyróżnienie jest wzorem dla wszystkich innych i powinien być przez nie naśladowany. Potwierdza również wiedzę i umiejętności autora w zakresie analizy budowy instrumentu.




Źródło

P, Pasternak, Zabytkowe organy w diecezji tarnowskiej, Tarnów 2025, s. 76–77 (tam też szczegółowa bibliografia)
Zdjęcia: Michał Stańczyk

Autor
Paweł Pasternak


Ostatnia modyfikacja: 2026-05-02 22:25:16