Kościół parafialny w Szczawnie Zdroju wybudowano w latach 1936–1937. Od początku swojego istnienia był on wyposażony w organy piszczałkowe. Sądząc po archiwalnej fotografii, były one niewielkich rozmiarów, a według Stanisława i Bolesława Broszków miały trakturę pneumatyczną. W związku z budową nowego instrumentu dla kościoła w Szczawnie-Zdroju zostały zdemontowane i przeniesione do kościoła św. Anny we Wrocławiu-Widawie. Zakupił je od szczawieńskiej parafii ówczesny proboszcz tamtejszej parafii, ks. Franciszek Filipek. Translokowano głosy i wiatrownice, prospekt prawdopodobnie uległ zniszczeniu. W Widawie części te użyto do rozbudowy tamtejszych organów. Bracia Broszkowie nie dysponują żadną dokumentacją z tamtych lat, a wszelkie pozyskane informacje bazują jedynie na ich pamięci.
W dostępnym źródle potwierdzającym wspomnienia braci Broszków znajduje się fragment: We wnętrzu świątyni zamontowano 10-cio głosowe organy. Powstały one w następujący sposób: w 1975 r. odkupiono od p. Białkowskiego ze Świeradowa Zdroju ozdobną szafę organową, a w lipcu 1980 r. w Szczawnie Zdroju z parafii pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny nabyto 5-cio głosowe organy o trakturze pneumatycznej. W czasie pracy nad montowaniem tychże organów do szafy organowej, ks. Proboszcz odkupił z Parafii św. Jacka we Wrocławiu– Swojszycach [sic!] 5-cio głosową wiatrownicę, miech oraz 30 szt. piszczałek z Gedaktu, które nawiasem mówiąc pochodziły z tutejszej parafii i zostały ongiś sprzedane do parafii Wrocław – Swojszyce [sic!]. Dzięki zakupionym wymienionym elementom postanowiono powiększyć instrument do 10-ciu głosów. W październiku 1981 r. instrument został ukończony1.
„Kronika Domowa” Sióstr Służebniczek podaje natomiast: Zaczęto budowę nowych organ [sic!] w naszym kościele parafialnym. Stare organy składały się z 5-ciu głosów2.
Budowę nowego instrumentu podjęto w 1979 r. z inicjatywy ks. Alojzego Schmidta, ówczesnego proboszcza parafii w Szczawnie-Zdroju. Autorem dyspozycji był Eugeniusz Stępniak, wykładowca Metropolitalnego Studium Organistowskiego we Wrocławiu. Budowniczym instrumentu była firma braci Stanisława i Bolesława Broszków z Tomisławia koło Bolesławca.
Na podstawie kolejnych wpisów w „Kronice Domowej” Sióstr Służebniczek, można precyzyjnie określić kolejne fazy budowy instrumentu, który montowano w kościele od 9 czerwca do 31 lipca 1980 r.:
Nowy instrument został poświęcony podczas odpustu parafialnego: Sierpień 1980 r. Poświęcenie nowych organ [sic!] w dniu odpustu Parafii Matki Boskiej Wniebowziętej przez Biskupa Adama
Dyczkowskiego z Wrocławia. Grali i koncertowali podczas tej tak wspaniałej uroczystości: Ks. Prof. Jonek, Pan Prof. Stępniak i Pan Prof. Sybula [sic!] z Wrocławia6.
Przez lata organy wykorzystywano na potrzeby liturgii bez większych napraw aż do roku 2000, kiedy zadecydowano o rozbudowie kościoła przez przedłużenie go w tył o ok. 15 m. Instrument został rozebrany i złożony w pomieszczeniach pod kościołem. W kwietniu 2002 roku, po oddaniu do użytku dobudowanej części kościoła i wstępnym ukończeniu chóru muzycznego, jeszcze bez posadzki oraz balustrady, na powrót ustawiono na nim organy, dokonując remontu oraz reorganizacji instrumentu stosownie do nowych warunków. Poziom podłogi chóru w dobudowanej części kościoła, w stosunku do poziomu w oryginalnej części zbudowano około 2–3 m za wysoko (!), co obrazują zdjęcia. Z tego powodu najwyższe piszczałki prospektowe nie mieściły się na wiatrownicy. Skróceniu uległo osiem piszczałek frontowych, po cztery skrajne z każdej strony prospektu. W skróconych piszczałkach zastosowano tzw. półkrycie, co niestety znacząco wpłynęło na ich intonację (nadmienić należy, że są to grające piszczałki Pryncypału 8’ z manuału I). Na zdjęciu archowalnym (do porównania ze zdjęciem współczesnym) należy zwrócić uwagę na odległość między końcem korpusu piszczałki przy samej ścianie a stropem kościoła oraz na układ piszczałek prospektowych: od najwyższej do najniższej, kolejno od ściany kościoła w kierunku środka prospektu. Zmieniono ustawienie podzespołów wewnątrz instrumentu: w nieistniejącej, wyburzonej podczas rozbudowy części kościoła dmuchawa wraz z miechami znajdowała się w pomieszczeniu nad wejściem głównym. W dobudowanej części nie przewidziano takiego pomieszczenia, dlatego też dmuchawa wraz z miechami musiała zostać zamontowana wewnątrz szafy organowej. Zakupiono zatem nową, cichobieżną dmuchawę. Podczas prac związanych ze zmianą lokalizacji organów wymieniono także wszystkie mieszki (1047 sztuk) oraz zużyte elementy, dokonano czyszczenia i konserwacji elementów drewnianych, wymieniono skóry na obydwu miechach pływakowych, poprawiono intonację, a w końcowej fazie nastrojono cały instrument. Wszelkie prace wykonała firma braci Broszków. Instrument zabrzmiał ponownie 3 maja 2002 r. podczas poświęcenia.
Organy usytuowane są na chórze muzycznym znajdującym się nad wejściem głównym do kościoła. Elementem dekoracyjnym prospektu są piszczałki frontowe eksponowane w całości. Wolnostojący stół gry ma dwa manuały i pedał, a umieszczony jest centralnie przed prospektem (grający siedzi zwrócony twarzą w stronę prezbiterium). Klawiatury manuałów liczą po 58 klawiszy (zakres C–a3), zaś klawiatura pedałowa ma 30 klawiszy (zakres C–f1). Organy wyposażone są w wiatrownice stożkowe oraz dwa miechy pływakowe. Wymagają czyszczenia, strojenia oraz przebudowy, zwłaszcza w zakresie traktury w obrębie stołu gry (bazującej na przestarzałym systemie opartym na diodach i przekaźnikach telefonicznych) oraz wnętrza instrumentu, w którym panuje ogromna ciasnota utrudniająca usuwanie jakichkolwiek, nawet błahych usterek.
| Manuał I | Manuał II | Pedał |
|---|---|---|
| 1. Pryncypał 8’ | 1. Salicet 8’ | 1. Prync.–bas 16’ |
| 2. Flet 8’ | 2. Gedakt 8’ | 2. Subbas 16’ |
| 3. Oktawa 4’ | 3. Rurflet 4’ | 3. Fletbas 8’ |
| 4. Kwinta 2 2/3’ | 4. Nasard 2 2/3’ | 4. Chorałbas 4’ |
| 5. Mixtura 4x | 5. Pikolo 2’ | |
| 6. Trąbka 8’ | 6. Scharf 3x | |
| 7. Obój 8’ |
Powyższy artykuł został uznany przez Redakcję jako wzorcowy. Jest to szczególne wyróżnienie dla profesjonalnych opisów instrumentów: opartych o bogatą bibliografię oraz wizję lokalną, posiadających wyczerpujący i ciekawy opis, udokumentowanych zdjęciami w wysokiej rozdzielczości oraz powstałych z dbałością o szczegóły. Opis posiadający to wyróżnienie jest wzorem dla wszystkich innych i powinien być przez nie naśladowany. Potwierdza również wiedzę i umiejętności autora w zakresie analizy budowy instrumentu.
1) Andrzej Adamiak, Dzieje parafii pod wezwaniem św. Anny we Wrocławiu–Widawie ze szczególnym uwzględnieniem lat 1945-1985, Wrocław 1986 (praca magisterska PWT), s. 96.
2) Kronika Domowa SS. Służebniczek NMP w Szczawnie Zdroju. I – część”, wpis pod datą 9 czerwca 1980 r., brak numeracji stron.
3) Ibidem.
4) Ibidem, wpis pod datą 15 lipca 1980 r., brak numeracji stron.
5) Ibidem, wpis pod datą 31 lipca 1980 r., brak numeracji stron.
6) Ibidem, wpis pod datą 15 sierpnia 1980 r., brak numeracji stron.
Zdjęcie poprzednich organów: https://polska-org.pl/784329,foto.html?idEntity=8715268
Zdjęcie archiwalne obecnych organów: ks. Władysław Bochnak, Kapituła katedralna w Legnicy, Legnica 2000, s. 186
Ostatnia modyfikacja: 2026-03-18 20:11:44