Bazylika kolegiacka Wniebowzięcia NMP (Sanktuarium św. Józefa) Kalisz (wielkopolskie)

Prospekt organów

Prospekt organów

Opis Instrumentu

Organy w kaliskiej bazylice kolegiackiej są po raz pierwszy wzmiankowane przez wizytatora biskupiego kanonika Mateusza Chylewskiego w roku 1755 jako wykonane z funduszy przekazanych przez nieżyjących już wówczas zamożnych mieszczan Antoniego i Katarzynę Szabelkowiczów. Szafę organową wykonał rzeźbiarz Franciszek Eytner, autor wielu elementów wyposażenia bazyliki. Niestety, niewiele wiadomo o pierwotnym instrumencie.

W 1783 roku w wyniku katastrofy budowlanej zawaliła się nawa boczna i część nawy głównej gotyckiej świątyni, wskutek czego instrument uległ zniszczeniu. Podczas odbudowy korpusu nawowego powiększono kościół o jedno przęsło oraz wykonano murowaną emporę organową. W związku ze zbliżającą się koronacją cudownego obrazu św. Józefa ks. Stanisław Józef Kłossowski postarał się o budowę nowych organów, które ukończono do 1796 roku. Do odbudowy instrumentu wykorzystano najprawdopodobniej uratowane od zniszczenia elementy starego instrumentu. Koszt nowych organów opiewał na sumę 24 000 zł.

W 1909 roku instrument został przebudowany przez warsztat Spiegla. Powiększono dyspozycję do 29 głosów, przebudowano system powietrzny oraz wykonano nowy, ustawiony centralnie (organista siedział przodem do ołtarza) kontuar. Niedługo potem kolejnej przebudowy dokonał warsztat Adolfa Homana z Warszawy. Po tych pracach dyspozycja wyglądała następująco:

Manuał I Manuał II Pedał
Prinzipal 8' Salicional 8' Bordunbaß 16’
Viola di Gamba 8'    Flet dolce 8' Violonbaß 16’
Gemshorn 8' Aeoline 8' Prinzipalbaß 16’
Flet amabilis 8' Vox coelestis 8'    Oktavbaß 8’
Portunalflet 8' Flet Travers 4' Oktav 4'
Bordun 8' Concertflet 4' Fugara 4'
Flet dolce 4' Cor anglais 8' Posaune 16'
Rurflet 4'    
Oktav 4'    
Quinte 2⅔’    
Superoktave 2'    
Mixtur 2-4fach    
Trompete 8'    


Połączenia: Manual koppel, Super-Oktav-Koppel I-I, Sub-Oktav-Koppel II-I, Pedal koppel I, Pedal koppel II
Pedał żaluzji manuału II, pedał crescendo, 4 stałe kombinacje

Obecną formę instrument uzyskał w trakcie II wojny światowej, kiedy bazylika była kościołem przeznaczonym dla niemieckich katolików. Budowę nowego instrumentu powierzono firmie Gebrüder Jehmlich z Drezna, a organy otrzymały numer 621. Prace rozpoczęto we wrześniu 1943 roku. Przy budowie instrumentu wykorzystano część piszczałek i wiatrownic z poprzedniego. Inauguracja organów odbyła się 5 lutego 1944 roku. W programie koncertu, którego wykonawcą był Walter Borner, znalazły się dzieła Bacha, Regera oraz improwizacje i śpiew pieśni.

W 2014 roku gruntownie odnowiono szafę organową, odkrywając jej pierwotną kolorystykę. Obecnie, od 2014 roku, trwają prace przy instrumencie, których wykonawcą jest warsztat Zdzisława Mollina z Odrów. W ich ramach m.in. gruntownie przebudowano system powietrzny, dokonano zmian w dyspozycji, odnowiono kontuar, wiatrownice, piszczałki oraz trakturę.

Instrument działa w oparciu o pneumatyczną trakturę gry i rejestrów systemu tłoczącego. System powietrzny stanowią trzy miechy pływakowe znajdujące się w szafie organowej (pierwotnie był to jeden miech umieszczony w wieży). Na parterze szafy umieszczona została sekcja pedału, na pierwszym piętrze sekcja manuału I podzielona na dwie wiatrownice, a na drugim sekcja manuału II w szafie żaluzjowej. Stół gry wolnostojący, ustawiony przed szafą organową (organista siedzi przodem do ołtarza).

Budowniczy
Gebrüder Jehmlich
Rok zakończenia budowy
1944
Stan instrumentu
Dostateczny
Liczba głosów
27
Liczba klawiatur
2+P
Traktura gry
pneumatyczna
Traktura rejestrów
pneumatyczna
Dyspozycja instrumentu
Manuał IManuał IIPedał
1. Prinzipal 8’11. Gedackt 8’1. Prinzipalbaß 16’1 5
2. Gemshorn 8’12. Salicional 8’2. Violonbaß 16’
3. Bordun 8’13. Prinzipal 4’3. Subbaß 16’6
4. Flöte 8’4. Zartgeige 4’4. Oktavbaß 8’1
5. Viola di Gamba 8’5. Flauto dolce 4'35. Violoncello 8'7
6. Oktave 4’16. Waldflöte 2’6. Oktave 4’1
7. Rohrflöte 4’17. Echomixtur 4-fach7. Posaune 16’1
8. Quinte 2⅔’18. Oboe 8'4
9. Superoktave 2’1
10. Kornett 3-fach2
11. Mixtur 5-fach1
12. Trompete 8’1
Pomoce
Manualkoppel Il/I 
Pedalkoppel I 
Pedalkoppel II 
Unteroktavkoppel II/II 
Tremolo II. M. 

Druckregister Ausschalter 
Crescendo Ausschalter
Dwie wolne kombinacje
Tutti

Pedał żaluzji
Wałek crescendo
Przypisy
1) głos z poprzedniego instrumentu
2) w 1944 r. Zimbel 3fach
3) w 1944 r. Superquinte 1⅓’
4) w 1944 r. Clairon 4'
5) C-c 8'+5 1/3'
6) w 1944 r. nazwa głosu: Zartbaß 16’
7) w 1944 r. Nachthorn 2'
Stół gry

Stół gry

Sekcja pedału

Sekcja pedału

Sekcja manuału I

Sekcja manuału I

Sekcja manuału II

Sekcja manuału II








Opracował(a): Mateusz Ziętek
Źródło: Materiały firmy Jehmlich dzięki uprzejmości dr hab. Krzysztofa Urbaniaka;
Materiały Archiwum Diecezjalnego we Włocławku oraz z archiwalnej prasy dzięki uprzejmości dr Ewy Andrzejewskiej;
ks. dr Jarosław Powąska, “Chrzcielnica i organy”


Ostatnia modyfikacja: 2020-09-01 20:28:13

Kościół św. Stanisława Biskupa (franciszkanów) (Kalisz) - 26 głosów
Diecezjalne Studium Organistowskie – sala nr 1 (Kalisz) - 5 głosów
Diecezjalne Studium Organistowskie – sala nr 2 (Kalisz) - 10 głosów

Zaloguj się, aby dodać komentarz!