Filharmonia im. Karola Szymanowskiego Kraków (woj. małopolskie)

Ogólny widok instrumentu

Ogólny widok instrumentu

Opis Instrumentu

Powojenne organmistrzostwo polskie znajdowało się w trudnym położeniu. Zmiany ustrojowe uniemożliwiały współpracę i kontakt z krajami Europy Zachodniej, co skutkowało pogłębiającym się zapóźnieniem. Również idee Orgelbewegung znajdowały w naszym kraju niewielki oddźwięk. Wciąż powstawały przede wszystkim instrumenty z wiatrownicami stożkowymi, o trakturze pneumatycznej lub elektropneumatycznej. Do ich budowy wykorzystywano materiały o charakterze wybitnie zastępczym, takie jak sklejka czy blacha cynkowa. Osobnym rozdziałem w historii polskiego budownictwa organowego po II wojnie światowej jest proceder pozyskiwania i wywożenia organów z tak zwanych Ziem Odzyskanych. Trzeba podkreślić, w dziejach instrumentarium Filharmonii Krakowskiej, niczym w zwierciadle, odbijają się wszystkie elementy powyższej charakterystyki.

Po wojnie Filharmonia weszła w posiadanie małych 11-głosowych pneumatycznych organów wybudowanych przez firmę Berschdorf z Nysy. Według niepotwierdzonych informacji, przywieziono je do Krakowa z miejscowości Paczków na Dolnym Śląsku za pośrednictwem Ministerstwa Kultury. Ze względu na swoje rozmiary i skromną dyspozycję instrument okazał się mało przydatny do działalności koncertowej. W zaistniałej sytuacji władze Filharmonii podjęły starania o wyposażenie budynku w organy odpowiedniej wielkości. Powstały one w latach 1950-1951, a ich wykonawcą była krakowska firma Wacława Biernackiego, której siedziba mieściła się przy ul. Franciszkańskiej 4, a więc dosłownie kilkadziesiąt metrów od gmachu Filharmonii. Nowy instrument o trakturze elektropneumatycznej miał 30 głosów oraz 2 manuały i pedał. Wyposażony był w wolnostojący ruchomy stół gry.

Warto wspomnieć, że firma Biernackiego przejęła organy Berschdorfa, sprzedając je później parafii św. Anny w miejscowości Ząb na Podhalu, gdzie znajdują się do dziś.

Zgodnie z przyjętymi założeniami, instrument Biernackiego miał być w przyszłości rozbudowany do 60 głosów rozdzielonych pomiędzy 3 manuały i pedał. Chociaż w 1961 r. miał miejsce odbiór nowego, 3-manuałowego stołu gry, to jednak organy nie były wtedy kompletne. Brakowało części głosów językowych, które mogły zostać uzupełnione po 1974 r. W tym miejscu należy podkreślić, że projekt dyspozycji (tak w wersji 30, jak i 60-głosowej) opracowali dwaj zasłużeni profesorowie Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej w Krakowie: Józef Chwedczuk i Bronisław Rutkowski. Zrealizowana dyspozycja, jakkolwiek nieco odmienna (zwłaszcza w fazie rozbudowy), nawiązywała do koncepcji obu profesorów.


Dyspozycja organów firmy W. Biernackiego (stan z 1974 r.):

Manuał IManuał IIManuał IIIPedał
Praestant 16'Flet kryty 8'Kwintaton 16'Pryncypał 16'
Pryncypał 8'Kwintadena 8'Pryncypał 8'Subbas 16'
Bourdon 8'Dolce 8'Flet rurkowy 8'Salicet 16'
Gemshorn 8'Pryncypał 4'Salicjonał 8'Kwinta 10 2/3'
Dulcjana 8'Flet blokowy 4'Oktawa 4'Oktawa 8'
Oktawa 4'Oktawa 2'Flet 4'Flet basowy 8'
Flet rurkowy 4'Flet kwintowy 1 1/3'   Nasard 2 2/3'Chorałbas 4'
Kwinta 2 2/3'Oktawin 1'Róg nocny 2'Flet 4'
Oktawa 2'Sesquialtera 2xTercja 1 3/5'Oktawa fletowa 2'
Mixtura major 4-6x  Mixtura acuta 4xSeptyma 1 1/7'Mixtura 4x
Mixtura minor 4xCymbel 3xPiccolo 1'Sordun 32' *
Cornet 4xRegał 16Kwarta 2xPuzon 16'
Trompet 16'Róg krzywy 8'Mixtura 4-6xBombarde 8'
Trompet 8'Szałamaja 4'Cymbel kwintowy 3x   Trąbka 4'
 TremoloFagot 16' 
  Trąbka 8' * 
  Vox humana 8' * 
  Regał 8' * 
  Tremolo 

 

Połączenia: II-I, III-I, III-II, I-P, II-P, III-P

*) brak głosu


Mimo wysiłku i zaangażowania wielu osób instrument nie należał do najbardziej udanych, a to ze względu chociażby na niską jakość materiałów, z których był wykonany. Nic zatem dziwnego, że pod koniec lat siedemdziesiątych władze Filharmonii nosiły się z myślą zastąpienia go dziełem wyższej jakości. I tak w 1978 r. przestarzałe organy firmy Biernackiego sprzedano do kościoła Najświętszego Serca Pana Jezusa w Nowym Targu, gdzie funkcjonują do dziś (zmontowane przez firmę Stanisława Ziai z Chmielnika), a na ich miejscu w gmachu Filharmonii powstał nowoczesny – jak na owe czasy – instrument firmy Schuke z Poczdamu, budowany w latach 1978-1982. Miał on 56 głosów, 3 manuały i pedał, mechaniczną trakturę gry i elektryczną trakturę rejestrów. Jego powstanie było jednym z pierwszych przejawów otwarcia Polski na wpływy zachodnie w latach siedemdziesiątych. Współprojektantem dyspozycji był prof. Jan Jargoń, kierownik Katedry Organów Państwowej Wyższej Szkoły Muzycznej w Krakowie.


Dyspozycja organów firmy Schuke:

Manuał IManuał IIManuał IIIPedał
Principal 16'Bourdon 16'Holzgedackt 8'Untersatz 32'
Principal 8'Principal 8'Quintadena 8'Principal 16'
Rohrflöte 8'Gedackt 8'Principal 4'Offenbass 16'
Gambe 8'Salicional 8'Rohrflöte 4'Subbass 16'
Quinte 5 1/3'Schwebung 8'Oktave 2'Quinte 10 2/3'
Oktave 4'Oktave 4'Blockflöte 2'Oktave 8'
Gemshorn 4'Nachthorn 4'Quinte 1 1/3'Gedacktbass 8'
Quinte 2 2/3'Nassat 2 2/3'Sifflöte 1'Oktave 4'
Oktave 2'Waldflöte 2'Sesquialtera 2xPommer 4'
Gross-Mixtur 8xTerz 1 3/5'Scharff 5x Flachflöte 2' 
Klein-Mixtur 5x Quinte 1 1/3' Cymbel 3x Mixtur 6x
Trompete 16' Septime 1 1/7' Dulcianregal 16'Posaune 16' 
Trompete 8' Mixtur 6xTrichterregal 8' Trompete 8' 
 Fagott 16'TremulantClairon 4'
 Oboe 8'  
 Trompete 4'   
 Tremulant   

 

Połączenia: II-I, III-I, III-II, I-P, II-P, III-P 

Setzer-Kombination
Organo Pleno
Wyłączniki (zbiorowy i indywidualne) głosów językowych


Niestety, melomanom nie było dane długo cieszyć się nowymi organami. Spłonęły one w 1991 r. podczas pożaru gmachu Filharmonii. Echem pamiętnego pożaru jest umieszczona w hallu Filharmonii rzeźba Nike autorstwa Mariana Gołogórskiego, który wkomponował w nią częściowo stopione piszczałki ze spalonego instrumentu.

Niedługo po tragicznym wydarzeniu rozpoczęto rozmowy w sprawie wybudowania nowych organów. Ostatecznie zadanie to zlecono firmie Johannes Klais Orgelbau z Bonn, która oficjalne zamówienie przyjęła w 1992 r., a w 1996 r. ukończyła budowę obecnego instrumentu o 50 głosach, 3 manuałach i pedale, mechanicznej trakturze gry oraz elektrycznej trakturze rejestrów. Również tym razem w projektowaniu dyspozycji brał udział prof. Jan Jargoń.

Skala manuałów: C-a3; skala pedału: C-g1.

Budowniczy
Johannes Klais
Rok zakończenia budowy
1996
Stan instrumentu
Dobry
Liczba głosów
50
Liczba klawiatur
3+P
Traktura gry
mechaniczna
Traktura rejestrów
elektryczna
Dyspozycja instrumentu
Manuał IManuał IIManuał IIIPedał
Hauptwerk Positiv Schwellwerk 
1. Praestant 16’1. Praestant 8’1. Bourdon 16’1. Principal 16’
2. Principal 8’2. Holzgedackt 8’2. Holzprinzipal 8’2. Subbass 16'
3. Bourdon 8’3. Quintadena 8’3. Rohrflöte 8’3. Violon 16'
4. Gemshorn 8’4. Prinzipal 4’4. Gamba 8'4. Quinte 10 2/3'
5. Octave 4’5. Rohrflöte 4’5. Vox coelestis 8’5. Octave 8'
6. Blockflöte 4’6. Waldflöte 2’6. Fugara 4’6. Koppelflöte 8’
7. Superoctave 2’7. Larigot 1 1/3’7. Traversflöte 4’7. Tenoroctave 4’
8. Quinte 2 2/3’8. Sesquialtera 2 2/3' II8. Doublette 2’8. Hintersatz 2 2/3' IV
9. Cornet 8' V9. Scharff 1 1/3' IV9. Nasard 2 2/3’9. Posaune 16’
10. Mixtur 2' IV10. Dulcian 16'10. Terz 1 3/5’10. Trompete 8'
11. Cymbel 1' IV11. Cromorne 8'11. Plein jeu 2 2/3' V11. Schalmey 4'
12. Trompete 16'12. Tremulant12. Basson 16’
13. Trompete 8'13. Tromp. harm. 8'
14. Hautbois 8’
15. Clairon 4'
16. Tremulant
Pomoce
Połączenia: II-I, III-I, III-II, I-P, II-P, III-P
Setzer (64 kombinacje)
Tutti
Wyłącznik mikstur
Wyłącznik głosów językowych
Prospekt organów firmy W. Biernackiego w gmachu Filharmonii

Prospekt organów firmy W. Biernackiego w gmachu Filharmonii

Ogólny widok organów firmy W. Biernackiego w gmachu Filharmonii (widoczny 2-manuałowy stół gry)

Ogólny widok organów firmy W. Biernackiego w gmachu Filharmonii (widoczny 2-manuałowy stół gry)

Prospekt organów firmy W. Biernackiego w Nowym Targu

Prospekt organów firmy W. Biernackiego w Nowym Targu

Stół gry organów firmy W. Biernackiego w Nowym Targu

Stół gry organów firmy W. Biernackiego w Nowym Targu

Ogólny widok organów firmy Schuke

Ogólny widok organów firmy Schuke

Stół gry organów firmy Schuke

Stół gry organów firmy Schuke

Atrapa organów po pożarze gmachu Filharmonii

Atrapa organów po pożarze gmachu Filharmonii

Rzeźba

Rzeźba "Nike" w hallu Filharmonii








Opracował(a): Piotr Matoga
Źródło: Archiwum Akademii Muzycznej w Krakowie,
Archiwum Filharmonii im. Karola Szymanowskiego w Krakowie,
Archiwum Parafii pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Nowym Targu,
Materiały udostępnione przez firmę Johannes Klais Orgelbau (Bonn),
Prasa krakowska.

Fotografie: Jakub Mąka, Paweł Pasternak, Klaudyna Schubert, ze zbiorów Archiwum Filharmonii im. Karola Szymanowskiego w Krakowie, ze zbiorów firmy Johannes Klais Orgelbau (Bonn).


Ostatnia modyfikacja: 2017-02-07 19:16:06


Kościół NMP Matki Kościoła (Prądnik Biały) (Kraków) - 29 głosów
Kościół Najświętszego Imienia Maryi (pijarów – Rakowice) (Kraków ) - 13 głosów
Kościół Stygmatów św. Franciszka z Asyżu (OO. Franciszkanów-Reformatów - Bronowice Wielkie) (Kraków) - 27 głosów

Nie ma jeszcze żadnych komentarzy. Dodaj własny!

Zaloguj się, aby dodać komentarz!