Kaplica szpitalna Niepokalanego Poczęcia NMP (Szpital Miejski) Olsztyn (warmińsko-mazurskie)

Prospekt

Prospekt

Opis Instrumentu

Budynek dawnego szpitala Mariackiego wraz z kaplicą został wzniesiony w latach 1864-1870 według projektu architekta Vincenza Statza z Kolonii. Wielobocznie zamknięta wysoka kaplica została wyposażona w dwa poziomy empor przeznaczonych dla przebywających w szpitalu chorych. Do tejże kaplicy w 1872 roku parafia św. Anny w Barczewie podarowała szpitalowi bliżej nieznany pozytyw. Był to prawdopodobnie starszy instrument, który w kolejnych latach (ok. 1872-1880) zamieniono na nowe organy, które zdewastowane zachowały się do dnia dzisiejszego. Instrument ustawiono na dolnej emporze. Analiza poszczególnych elementów pozwala wysunąć przypuszczenie, że jego autorem był Max Terletzki z Królewca. Organy miały pięć głosów podzielonych na jedną sekcję manuałową (skala C-f3) i jedną pedałową (C-d1), wiatrownice klapowo-zasuwowe oraz mechaniczną trakturę. Miech wraz ze stanowiskiem dla kalikanta umieszczono na strychu kaplicy. Stół gry ulokowano z boku szafy organowej. Prospekt utrzymany jest w stylu neogotyckim. Składa się z dwóch okrągłych wież i dwóch pól piszczałkowych schodzących linią piszczałek do głownej wieży, w której znajdować się miała figurka bliżej nieokreślonego świętego. Wszystkie piszczałki w prospekcie były nieme. Wykonano je, przynajmniej częściowo, z cyny. We wnętrzu szafy organowej na panelach ściennych budowniczy umieścił napis P.F. 15 Allenstein. Wynika więc z tego, że organy były budowane specjalnie do zleceniodawcy w Olsztynie.

W 1917 roku zostały zarekwirowane nieme piszczałki prospektowe na cele wojenne, które uzupełniono drewnianymi lub cynkowymi atrapami (dziś w prospekcie wystęują atrapy z tych dwóch materiałów). Także w tym roku, a dokładniej 3 kwietnia, Josef Goebel, syn Brunona Goebla z Królewca, dokonał naprawy wiatrownicy. W tym czasie lub w późniejszych latach zamontowano elektryczną dmuchawę. W 1945 roku lub w okresie powojennym organy zostały zdewastowane. Wykradziono niemal wszystkie piszczałki metalowe, zniszczono stół gry oraz umieszczony na strychu miech wraz z silnikiem. W 1985 roku ekspertyzę stanu zachowania destruktu instrumentu oraz propozycję odbudowy z częściową zmianą dyspozycji opracował Andrzej Kowalewski z Braniewa. Oferta nie została zrealizowana. W stanie destruktu instrument pozostaje do dnia dzisiejszego. 

Budowniczy
Max Terletzki (?)
Stan instrumentu
Bardzo zły
Liczba głosów
5
Liczba klawiatur
I+P
Traktura gry
mechaniczna
Traktura rejestrów
mechaniczna
Dyspozycja instrumentu
ManuałPedał
1. [Principal 8']1. [Subbass 16']
2. [Gedackt 8']
3. [Salicional 8']
4. [Flöte 4']
Pomoce
[Pedal-Coppel]
[Calcantenglocke]
Resztki stołu gry

Resztki stołu gry






Źródło
M. Jodkowski, Budownictwo sakralne diecezji warmińskiej w latach 1821-1945, Olsztyn 2011.
A. Rzempołuch, Architektura i urbanistyka Olsztyna 1353-1953, Olsztyn 2004.
Karta ewidencyjna zabytku (tzw. biała) z 1994 r.
A. Kowalewski, Ekspertyza organów w kaplicy p.w. Niepokalanego Poczęcia NMP przy Szpitalu Miejskim w Olsztynie, 1985.
Wizja lokalna.
Autor
Bartosz Skop


Ostatnia modyfikacja: 2021-12-07 11:57:15

Konkatedra św. Jakuba Apostoła (Olsztyn) - 42 głosów
Konkatedra św. Jakuba Apostoła – organy małe (Olsztyn) - 13 głosów
Kościół ewangelicko-augsburski Chrystusa Zbawiciela (Olsztyn) - 16 głosów

Zaloguj się, aby dodać komentarz!