Bazylika Prymasowska Wniebowzięcia NMP Gniezno (woj. wielkopolskie)

Prospekt

Prospekt

Opis Instrumentu

Pierwszy odnotowany instrument w katedrze zostały zbudowane przez nieznanego organmistrza pomiędzy rokiem 1500 a 1514. Ich fundatorem był niejaki ks. Wincenty - wikariusz katedralny. Kolejny szerzej znany instrument w gnieźnieńskiej katedrze datowany jest na rok 1661 i jest dziełem Jerzego Nitrowskiego z Gdańska. Został on ufundowany przez arcybiskupa Macieja Łubieńskiego. Prospekt jest niemal identyczny jak prospekt organów katedry fromborskiej, które wybudował Daniel Nitrowski. Mieścił się on w barokowej szafie z dużą centralną i dwoma mniejszymi wieżami piszczałkowymi, czterema polami przekrytymi odgórnie kotarami, zdobnym pozytywem na balustradzie chóru oraz bogatą ornamentyką szafy na emporze muzycznej umiejscowionej pomiędzy wieżami katedry.

Na przestrzeni dziejów były poddawane wielokrotnym modyfikacjom i przebudowom.

W 1913 roku zupełnie nowe organy w starej szafie organowej zbudował Bruno Goebel z Królewca. Dyspozycja wyglądała następująco:

Manuał I:
1. Principal 16’
2. Principal 8’
3. Gambe 8’
4. Hohlflöte 8’
5. Gedackt 8’
6. Gemshorn 8’
7. Octave 4’
8. Flöte 4’
9. Rauschquinte 2 2/3’ u. 2’
10. Mixtur 4 fach
11. Trompete 8’

Manuał II:
1. Bordun 16’
2. Principal 8’
3. Fugara 8’
4. Portunalflöte 8’
5. Quintadena 8’
6. Salicional 8’
7. Rohrflöte 8’
8. Prestant 4’
9. Traversflöte 4’
10. Piccolo 1’
11. Progressio 2-3 fach
12. Klarinette 8’

Manuał III:
1. Salicional 16’
2. Geigen Principal 8’
3. Dolce 8’
4. Aeoline 8’
5. Vox coelestis 8’
6. Konzertflöte 8’
7. Lieblich Gedackt 8’
8. Principal flöte 4’
9. Rohrflöte 4’
10. Quinte 2 2/3’
11. Waldflöte 2’
12. Oboe 8’

Pedał:
1. Gedackt 32’
2. Principal 16’
3. Violonbass 16’
4. Subbass 16’
5. Salicionalbass 16’
6. Octave 8’
7. Flöte 8’
8. Cello 8’
9. Octave 4’
10. Quintbass 10 2/3’
11. Posaune 16’

Organy przebudował w 1932 syn Goebla – Józef Goebel młodszy z Gdańska. Uruchomił on nieczynną sekcje organów chórowych, zmienił trakturę na elektryczną oraz diametralnie zmienił charakter organów. Dyspozycja wyglądała następująco:

Manuał I:
1. Principal 16’
2. Principal 8’
3. Gambe 8’
4. Hohlflöte 8’
5. Octave 4’
6. Gemshorn 4’ (przeróbka)
7. Quinte 2 2/3’ (nowa)
8. Octavflöte 2’
9. Terz 1 3/5’ (nowy)
10. Septime u. None
11. Rauschquinte 2 2/3’ (z numerów 7. i 8.)
12. Sesquialtera (z numerów 7. i 9.)
13. Mixtur 4 fach
14. Scharf 4 fach
15. Cornett 9 fach (z numerów 4., 6., 7., 9., 13.)
16. Horn 8’

Manuał II (w żaluzji):
1. Bordun 16’
2. Principal 8’
3. Konzert flöte 8’
4. Quintadena 8’
5. Salicional 8’
6. Principal flöte 4’
7. Rohrflöte 4’
8. Waldflöte 2’ (nowy)
9. Terz flöte 1 3/5’ (nowy)
10. Sifflöte 1’
11. Progressio 2-3 fach
12. Klarinette 8’
13. Vox humana 8’ (nowa)

Manuał III (w żaluzji):
1. Salicional 16’
2. Geigen Principal 8’
3. Fugara 8’
4. Portunal flöte 8’
5. Aeoline 8’
6. Vox coelestis 8’
7. Principal flöte 4’
8. Travers flöte 4’
9. Quinte 2 2/3’
10. Piccolo 2’
11. Zimbel 2 fach
12. Trompete 8’

Organy chórowe (nowe) w żaluzji:
1. Dolce 8’
2. Gedackt 8’
3. Principal 4’
4. Flöte amabile 4’
5. Octavflöte 2’
6. Mixtur 3-fach
7. Oboe 8'
Pedał organów chórowych:
1. Gedackt 16’

Pedał:
1. Gedackt 32’
2. Principal 16’
3. Subbass 16’
4. Octavbass 8’
5. Flöte 8’
6. Choralbass 4’ (nowy)
7. Italienisch Principal 2’ (nowy)
8. Blockflöte 1’ (nowy)
9. Zimbel 2 fach (nowy)
10. Posaune 16’

W 1945 roku w zwiazku z agresją radziecką na miasto Gniezno rozpoczął się ostrzał katedry przez wojska Armii Czerwonej, w wyniku czego organy, które wcześniej przetrwały 2 poważne pożary, uległy całkowitemu zniszczeniu. Po odbudowie katedry przejściowo do mszy akompaniowano na fisharmonii, a w latach 1952-1962 na organach z kaplicy Lipskich. W późniejszych latach korzystano z organów elektronicznych.

W roku 1975 firma August Laukhuff z Weikersheim wybudowała nowy instrument, który późną jesienią 1976 roku zamontowała w katedrze firma Kamiński. Odbiór organów miał miejsce 15 października 1977 roku. Dyspozycję zaprojektował Feliks Rączkowski.

Obecny stan organów określa sie jako średni. Niektróre głosy wymagają strojenia, szczególnie głosy językowe. Latem 2012 r. w jedną z wież uderzył piorun, przez co doszło do uszkodzenia części obwodów elektronicznych sterujących trakturą. Planowana jest naprawa organów.

Dźwięki c-f w II i III manuale oraz dźwięki C-H w pozytywie mają elektromagnetyczne wspomaganie traktury.

Skala instrumentu: manuały C-a3, pedał C-f1.

Budowniczy
August Laukhuff
Rok zakończenia budowy
1975
Liczba głosów
52
Liczba klawiatur
3+P
Traktura gry
mechaniczna
Traktura rejestrów
elektro-pneumatyczna
Dyspozycja instrumentu
Manuał IManuał IIManuał IIIPedał
Pozytyw Główny Żaluzjowy 
1. Pryncypał 8'1. Pryncypał 16'1. Flet kryty 16'1. Pryncypał 32'*
2. Flet Kryty 8'2. Pryncypał 8'2. Pryncypał 8'2. Pryncypał 16'
3. Kwintadena 8'3. Flet szpiczasty 8'3. Flet rurkowy 8'3. Subbas 16'
4. Oktawa 4'4. Oktawa 4'4. Salicet 8'4. Oktawa 8'
5. Flet rurkowy 4'5. Flet tęgi 4'5. Oktawa 4'5. Flet kryty 8'
6. Oktawa 2'6. Kwinta 2 2/3'6. Flet 4'6. Oktawa 4'
7. Kwinta 1 1/3'7. Oktawa 2'7. Nasat 2 2/3'7. Flet rurkowy 4'
8. Sesquialtera 2 2/3'-1 3/5'8. Mixtura 8x 2'8. Flet leśny 2'8. Róg nocny 2'
9. Szarf 5x 1'9. Cymbałki 4x 1'9. Tercja 1 3/5'9. Mixtura 8x 4'
10. Dulcian 16' 10. Trąbka 16' 10. Mixtura 6x 2'10. Puzon 32'
11. Róg krzywy 8' 11. Trąbka hiszpańska 8' 11. Cymbałki 3x 1/6'11. Puzon 16'
12. Trąbka hiszpańska 4' 12. Bombard 16' 12. Fagot 16'
13. Trąbka 8' 13. Trąbka 8'
14. Obój 8' 14. Trąbka 4'
15. Trąbka 4'
Dzwony rurowe
Pomoce
6 wolnych kombinacji
Crescendo
Automat pedałowy
Tutti
Połaczenia: II / I, III / I, I / P, II / P, III / P
Połączenie generalne
Wyłączniki dla głosów językowych
Tremolo I
Tremolo III
Trąbki hiszpańskie

Trąbki hiszpańskie

Widok na chór po regotyzacji katedry i przed zbudowaniem instrumentu

Widok na chór po regotyzacji katedry i przed zbudowaniem instrumentu








Opracował(a): Adam Bigosiński
Źródło: Ks. Ireneusz Pawlak, "Dzieje organów katedralnych w Gnieźnie" [w:] "Roczniki humanistyczne", t. XXVII, z. 2, Lublin 1979
Miesięcznik "Muzyka kościelna" nr 1/2 z 1933 roku.
Oględziny własne


Ostatnia modyfikacja: 2017-02-07 19:11:32

Kościół bł. Bogumiła (Gniezno) - 9 głosów
Kościół garnizonowy NMP Królowej Polski (Gniezno) - 19 głosów
Kościół farny Świętej Trójcy (Gniezno) - 14 głosów

2017-02-04 23:32:28 Edytowany
Gruntowny remont przeprowadzono w 2016. Stan określa się jako bardzo dobry

Zaloguj się, aby dodać komentarz!