Kościół św. Jana Chrzciciela (OO. Franciszkanów) Legnica (woj. dolnośląskie)

Prospekt

Prospekt

Opis Instrumentu

W roku 1487 zostały w dawnym kościele św. Jana Chrzciciela zbudowane pierwsze organy1. Zbudował je mistrz Konrad z Wrocławia, który je potem również odnawiał2. Kościół, który groził zawaleniem, postanowiono w 1714 r. rozebrać, a na jego miejscu wybudować nowy i większy, co w niedługim czasie uczyniono.  Budowę nowego kościoła ukończono w 1720 roku. W tym samym roku przystąpiono do budowy nowych organów, które miały 28 głosów, 2 manuały i pedał oraz 4 miechy. Budował je organmistrz Franciszek Kretschmer ze Świdnicy. Budowę ukończył 15 listopada 1724 roku. Dyspozycja była następująca:

Manuał I Manuał II Pedał
Bordunflöte 16'    Flet maior 8' Bass tectus 16'
Principal 8' Octava 6' Bass apertus 16'
Copul maior 8' Principal 4' Octav 8'
Quinta 6' Flet minor 4' Bass Aequal 8'
Octava 4' Sedecima 1' Gloria 5'
Copul minor 4' Mixtur 2-fach    Mixtur 6-fach
Salicet 8'   Fagott 16'
Quintadena 8'   Trompet 8'
Gamba 8'    
Vox humana 8'    
Octava 2'    
Sedecima 2'    
Quindecima 2'    
Mixtura 3-fach    

Urządzenie dodatkowe: Tremulant

W roku 1744 w nowym wybudowanym kościele runęło sklepienie wraz z dachem. Kościół był nieczynny przez 50 lat. Dopiero w 1773 roku przystąpiono do jego odbudowy. Podczas tego nieszczęścia uległy zniszczeniu także i organy, a resztę dokonał czas, zanim przystąpiono do ich remontu, którego podjął się organista z kościoła Panny Maryi w Legnicy nazwiskiem Helbing. W rachunku wymienia, że musiał poszczególne części mechanizmu rozbierać i uzupełniać  zniszczone nowymi. Skóra z miechów została całkowicie wymieniona na nową. Zmienione zostały wszystkie wentyle, a kanały wiatrownic doprowadzono do należytego stanu. W niektórych głosach wykonawca zmuszony był wymienić po kilkanaście piszczałek, a czasem nawet i całe głosy. Za remont organów zapłacono 35 talarów i 8 srebrnych groszy3. 12 lipca 1804 roku dokonano uroczystego ponownego poświęcenia kościoła. Oprócz wielkich organów znajdowały się w tam jeszcze drugie małe z 1487 roku. Zostały one za zezwoleniem Komisji Sekularyzacyjnej przekazane do kościoła OO. Dominikanów w Głogowie.

Kilka lat potem, tj. 30 października 1810 roku, na mocy edyktu sekularyzacyjnego większość klasztorów oraz fundacji kościelnych została zamknięta i zlikwidowana. Kościół św. Jana Chrzciciela zostaje również zamknięty z tą różnicą, że jako cenny zabytek był pod ochroną prawa. Tu gromadzono zrabowane sprzęty i urządzenia ze zlikwidowanych kościołów i klasztorów. W ten sposób zostały w roku 1811 sprowadzone organy z klasztoru OO. Dominikanów z Głogowa, które zachowane są do dziś. Wkrótce zostały zamontowane i 21 listopada 1811 roku uroczyście je poświęcono4. Organy te zostały zbudowane w Głogowie ok. 1744 roku. Budował je słynny organmistrz z Wrocławia Adam Horatio Casparini (1676-1745) wraz z synem Adamem Gottlobem. Były to ostatnie organy przez niego zbudowane i miały wówczas 20 głosów5.

Po kilkudziesięciu latach dokonano przebudowy tego cennego instrumentu. Zadania tego podjął się Wilhelm Postel, organmistrz z Legnicy. Odbiór wykonanych prac nastąpił 15 marca 1858 roku. Koszt całego remontu wynosił 1625 talarów. Manuał I miał wówczas 13 głosów, drugi 10 głosów, a pedał 9 głosów. W latach 1863-1865 organy zostały poddane gruntownemu przeglądowi. Zostały ponownie wystrojone, mechanizm traktury dokładnie oczyszczony i nieco udoskonalony. Tych prac podjął się organmistrz Scharf, również pochodzący z Legnicy. Wtedy również został przerobiony manuał I na mechanizm pneumatyczny. Ostatni gruntowny remont był przeprowadzony w 1961 roku. Przeprowadził go organmistrz Theodor Böhme z Lubania. Wówczas zostały zupełnie wymontowane wszystkie głosy, dokładnie oczyszczone, a cały mechanizm drewniany dokładnie zakonserwowany przed szkodnikami specjalnym preparatem. Prospekt klasycystyczny z początku XIX wieku6.

Budowniczy
Adam Horatio Casparini, Adam Gottlob Casparini
Rok zakończenia budowy
1744
Stan instrumentu
Dostateczny
Liczba głosów
33
Liczba klawiatur
2+P
Traktura gry
mechaniczno-pneumatyczna
Traktura rejestrów
mechaniczno-pneumatyczna
Dyspozycja instrumentu
Manuał IManuał IIPedał
1. Principal 8´1. Principalbass 8'1. Principalbass 16'
2. Bordun 16'2. Octave 4'2. Violon 16'
3. Flöte 8'3. Flöte amabile 8'3. Posaune 16
4. Gamba 8'4. Gedackt 16'4. Subbass 16'
5. Gemshorn 8'5. Salicet 8'5. Quintbass 10 2/3'
6. Gedakt 8'6. Portunalflöte 8'6. Flautbass 8'
7. Trompete 8' 7. Aeoline 8'7. Cello 8'
8. Octave 4'8. Flaut traverso 4'8. Octavbass 8'
9. Cornet 3-fach9. Oboe 8 9. Octavbass 4'
10. Quinte 2 2/3'10. Octave 2'
11. Doppelflöte 4'11. Quinte 2 2/3'
12. Octave 2'
13. Mixtur 5fach
Pomoce
II-I, II-P, I-P, Blokada wentyli I I II, Próbnik powietrza, Tremolo
Przypisy
1) L. Burgemeister, Der Orgelbau in Schlesien, Strassburg 1925, s. XV.
2) B. Clemenz, 800 Jahre Geschichte der kathol. Gemeinde von Liegnitz, Liegnitz 1921, s. 9 i 43.
3) W. Scholz, Beiträge zur  Musikgeschichte der Statd Liegnitz, Breslau 1941, s. 2.
4) E. Stein, Monographien deutscher Städte, t. XXII, Liegnitz 1927, s. 196.
5) Burgemeister, dz. cyt., s. CXIV.
6) J. Mandziuk, Katalog ruchomych zabytków sztuki sakralnej w archidiecezji wrocławskiej, t. I, Wrocław 1982, s. 199.







Opracował(a): Rafał Kołodziej
Źródło: Ks. Aleksander Walkowiak, Organy w kościołach dekanatu legnickiego, Wrocław 1989


Ostatnia modyfikacja: 2018-07-27 14:14:18

Kościół ewangelicko-augsburski Marii Panny (Legnica) - 46  (42 ) głosów
Kościół św. Judy Tadeusza (Legnica) - 25 głosów
Kaplica Wyższego Seminarium Duchownego (Legnica) - 13 głosów

Zaloguj się, aby dodać komentarz!