Kościół św. Jakuba Gdańsk (woj. pomorskie)

Prospekt

Prospekt

Opis Instrumentu

W 1611 roku nowy instrument w kościele zbudował organmistrz Johann Hellwig. W wyniku pożaru w nocy z 12 na 13 lipca 1636 roku organy zostały zniszczone albo silnie uszkodzone. Wiadomo, że po pożarze w kościele funkcjonował pozytyw, który w 1667 roku został zastąpiony przez większy instrument. Nowe organy, które mogły posiadać części z instrumentu Hellwiga zostały umiejscowione w pobliżu ołtarza przy północnej ścianie kościołą na tzw. jaskółczym gnieździe, do którego prowadziły murowane schody znajdujące się w przybudówce na podwórzu szpitala św. Jakuba. Organy zostały poświęcone w czwartą niedzielę po święcie Trzech Króli 30 stycznia 1667 roku. Cała inwestycja kosztowała 700 guldenów. Krótko potem niewielki instrument przeniesiono na emporę przy ścianie zachodniej. W 1699 roku organy zostały gruntownie przebudowane, jednak nie będąc udaną, rpzełożeni kościoła zlecili kolejna przebudowę w 1708 roku. Wiadomo, że po jej zakończeniu organy zajmowały całą szerokość zachodniej ściany kościoła. Wiadomo, że instrument chwalono za dobrze wykonaną sekcję pedału.

Pierwszą odsłonę dyspozycji poznać można w rękopisie Johanna Ephraima Eggerta, organisty kościoła Bożego Ciała oraz carillonisty kościoła św. Katarzyny w Gdańsku, który około roku 1802 spisał wszystkie dyspozycje gdańskich organów. Ówczesna dyspozycja kościoła św. Jakuba prezentowała się następująco:

[Ober-]Manual Rück Positiv Pedal
Principal 8Fuß Gedact 8Fuß Octava 16Fuß
Swigel 1Fuß Quitta 3Fuß Nachthorn 2Fuß
Octava 4Fuß Sarff 2fach Trompet 8Fuß
Super Octav 2Fuß Principal 4Fuß    Principal 8Fuß
Hollflöt 8Fuß Flöt 4Fuß Salicinal 8Fuß
Quinta 3Fuß Waldflöt 2Fuß Supper Octav 4Fuß
Sexquialter 11/3Fuß      Puhrflöt 1Fuß [Burflöt lub Bauernflöte]
Mixtur 4Fach    

Cimbel[stern]

 

Organy były zasilane przez 4 miechy klinowe, które były obsługiwane przez jednego kalikanta. Znany jest jedynie ostatni z nich, Anton F. Hoffmann, któy zatrudniony był aż do 1817 roku.

W 1816 roku w pobliskiej baszcie prochowej doszło do wielkiej eksplozji prochu, która silnie uszkodziła świątynię. Po tej katastrofie kościół, który już wcześniej chylił się ku upadkowi, postanowiono zamknąć i urządzić w nim bibliotekę miejską. W 1824 gdański organmistrz Christian Ephraim Ahrendt przeniósł silnie uszkodzony instrument do kościoła ewangelickiego w podmiejskiej Orunii(dziś dzielnica miasta). Przy montażu instrument wraz z prospektem został najprawdopodobniej silnie przebudowany. W 1912 roku zostały w starej szafie zbudowane nowe organy firmy Wittek i do dziś ten instrument znajduje się w oruńskim kościele.

Po zniesieniu funkcji sakralnej, budynek kościoła pełnił funkcję biblioteki oraz szkoły nawigacyjnej, a od roku 1904 Gdańską Izbę Rzemieślniczą (z wystawą maszyn i biblioteką techniczną). W czasie I wojny światowej budynek kościoła pełnił funkcję lazaretu.

Po 1945 roku, budynek kościoła jako jeden z niewielu obiektów ''sakralnych'' w centrum Gdańska uniknął poważniejszych zniszczeń. W 1946 roku budynek kościoła przejeli kapucyni, którzy do roku 1948 wyremontowali budynek oraz dostoswali go do ponowego funkcjonowania jako kościół katolicki (m.in. zlikwidowano piętra we wnętrzu gmachu). Początkowo w kościele używano fisharmonii kupionej w 1948 roku. W 1966 roku firma Józefa Adamczyka z Kartuz rozpoczęła budowę nowych organów. Instrument posiadający 17 głosów został ukończony w grudniu 1967 roku. Przy budowie konieczne było zdemontowanie pierwotnej drewnianej empory oraz budowę nowej, murowanej. Organy podzielone sa na dwie części, przedzielone wieżą lecz posiadający łącznik w prospekcie. W 1984 roku firma J. Adamczyk & R. Plenikowski z Kartuz gruntownie wyremontowała instrument.

Skala manuałów: C-a3; skala pedału: C-f1

Budowniczy
Józef Adamczyk
Rok zakończenia budowy
1967
Liczba głosów
17
Liczba klawiatur
2+P
Traktura gry
pneumatyczna
Traktura rejestrów
pneumatyczna
Dyspozycja instrumentu
Manuał IManuał IIPedał
1. Pryncypał 8'1. Klarnet 8'*1. Subbas 16'
2. Flet otwarty 8'2. Kryty 8'2. Oktawbas 8'
3. Oktawa 4'3. Eolina 8'3. Cello 8'
4. Flet rurkowy 4'4. Flet pusty 4'4. Pommer 4'
5. Flet leśny 2'5. Kwinta 2 2/3'
6. Mixtura 3-4x 6. Róg nocny 2'
7. Terc 1 3/5'
Pomoce
Połączenia:
II-I 16'
II-I 8'
II-I 4'
II-II 4'
I-I 4'
I-P
II-P

Tremolo (dla II manuału)
Przypisy
*labialny







Opracował(a): Bartosz Skop
Źródło: Jan Janca, Werner Rankewitz, ''Geschichte der Orgelbaukunst in Ost- und Westpreußen von 1333 bis 1944 Bd, I'', Würzburg 1984, s. 110,111, 300.
Adam Szarszewski, ''Szpital i kościół św. Jakuba w Gdańsku : zarys historyczny'', Toruń 1999, s. 94-96, 150.
Tomasz Szałajda, Gdańsk, Kościół św. Jakuba, http://organy.art.pl/instrumenty.php?instr_id=420, dostęp: 28.01.2015.


Ostatnia modyfikacja: 2017-02-07 19:15:43

Akademia Muzyczna im. Stanisława Moniuszki (Gdańsk) - 17 głosów
Kościół NMP Królowej Różańca Świętego (Gdańsk) - 40 głosów
Kościół św. Jana Chrzciciela (Kiełpino Górne) (Gdańsk) - 21 głosów

Zaloguj się, aby dodać komentarz!