Kościół św. Ignacego Loyoli Gdańsk (woj. pomorskie)

Prospekt

Prospekt

Opis Instrumentu

Pierwsza wzmianka o organach staroszkockiej kolegiaty pochodzi z początku XIX wieku, kiedy organmistrz Christian Ephraim Ahrendt zbudował nowy instrument. Niestety, nieznane są bliższe informacje o tych organach. Kolejny instrument został wybudowany w 1870 roku przez firmę Gebrüder Terletzki z Elbląga. Według spisu wybudowanych instrumentów zamieszczonym w katalogu firmy A. Terletzki Inh. Ed. Wittek instrument miał 24 głosy. Spis zawiera jednak błędy, więc liczba głosów mogła być inna. Dyspozycja mogła wyglądać następująco:

Hauptmanual Echo-Klavier Pedal
Bordun 16' Geigen Principal 8'   Subbass 16'
Principal 8' Gemshorn 8' Violon 16'
Gambe 8' Portunaltflöte 8' Octavbass 8'
Gedackt 8' Vox coelestis 8' Violoncell 8'
Flöte 8' Salicional 8' Octave 4'
Octave 4' Flöte 4' Posaune 16'
Rohrflöte 4' Violini 2'  
Quinte 2 2/3'    
Superoctave 2'      
Mixtur 3fach    
Trompete 8'    

Sperrventil zum Hauptmanual, Sperrventil zum Echo-Klavier, Sperrventil zum Pedal, Manual Coppel, Pedal Coppel I, Glockenstern.

Stół gry był najprawdopodobniej wbudowany w szafę organową, organista siedział przodem do instrumentu. Bardzo prawdopodobne jest, że manuał II zamknięty był w szafie żaluzjowej. Organy mogły mieć również maszynę pneumatyczną (rodzaj dźwigni Barkera), która obsługiwała połączenie manuałowe, jak miało to miejsce w instrumentach w kościele Mariackim w Elblągu (1865) czy w katedrze Świętych Janów w Toruniu (Max Terletzki, 1878). Prospekt organowy został najprawdopodobniej wykonany w 1870 roku.

Między rokiem 1910 a 1913 roku firma Otto Heinrichsdorff z Gdańska zbudowała nowe organy, bazując na większości części instrumentu braci Terletzkich. Nowe organy miały pneumatyczną trakturę i wiatrownice stożkowe. Nowa dyspozycja prezentowała się następująco:

Manuał I Manuał II Pedał
Bordun 16' Geigenprincipal 8'    Subbass 16'
Principal 8' Konzertflöte 8' Violon 16'
Viola di Gamba 8'    Gemshorn 8' Stillgedackt 16'
Gedackt 8' Salizional 8' Oktavbass 8'
Portunalflöte 8' Vox coelestis 8' Cello 8'
Oktave 4' Flauto traverso 4' Oktave 4'
Rohrflöte 4' Violine 2' Posaune 16'
Quinte 2 2/3' Kornett 4 fach 8'  
Oktave 2'    
Mixtur 3 fach 2'    
Trompete 8'    

 

Rejestry pomocnicze: Manualkoppel, Pedalkoppel I, Pedalkoppel II, Suboktavkoppel II-I, Superoktavkoppel II-I, Piano, Mezzoforte, Forte, Tutti, Freie Kombination, Auslöser, Registerschweller, Automatisches Piano-Pedal, Zungenregisterabschalter, Echowerk, Elektromotor.

Nowinką techniczną tego instrumentu był pneumatyczny system obsługi żaluzji II manuału. Takie rozwiązanie było dotąd w Gdańsku nieznane. Organy posiadały także elektryczną dmuchawę oraz w razie awarii prądu stanowisko do kalikowania, umieszone wewnątrz instrumentu. Koncert inauguracyjny z udziałem 400 osób odbył się w 1913 roku.

Nieznane są dalsze losy tych organów aż do połowy lat 70, kiedy to instrument został przebudowany przez organmistrza Wawrzyńca Rycherta z Gdańska-Oruni. Dyspozycja została rozbudowana do 29 głosów. Zastana materia brzmieniowa przy rozbudowie nie została silnie przebudowana. Rychert sprowadził nowy, wolnostojący kontuar firmy Laukhuff, w którym umieścił manubria z polskimi nazwami oraz wklęsłym, promienistym pedałem z celuloidowymi nakładkami. Najprawdopodobniej, również w tym okresie powstała obudowa kontuaru w celu ochrony organisty przed zimnem. W latach 90. instrument był remontowany przez firmę organmistrzowską braci Łukasiewiczów, jednak owe prace zostały wykonane na bardzdo niskim poziommie. Najprawodpodobniej wtedy ołowiane rurki wymieniono na gumowe. Prawdopodobnie podczas strojenia instrumentu bracia Łukasiewiczowie poobcinali niektóre piszczałki, ponieważ nie byli w stanie zestroić całego instrumentu. Obecny stan instrumentu jest bardzo zły. Urządzenie do kalikowania jest niesprawne, miechy podawcze są dziurawe. Większość instrumentu jest nieczynna z powodu zdezelowanego kontuaru; obecnie możliwe jest włączenie raptem kilku głosów w I i II manuale. Sekcja pedału odzywa się jedynie w kilku dźwiękach. Organista musi korzystać z wolnej kombinacji, ponieważ registry ręczne są niesprawne. W ostatnich latach została wymieniona dmuchawa. Obecnie nie planuje się remontu organów. 

Budowniczy
August & Max Terletzki
Rok zakończenia budowy
1870
Stan instrumentu
Bardzo zły
Liczba głosów
29
Liczba klawiatur
2+P
Traktura gry
pneumatyczna
Traktura rejestrów
pneumatyczna
Dyspozycja instrumentu
Manuał IManuał IIPedał
1. Bordun 16'1. Pryncyp skrzypcowy 8'1. Subbas 16’
2. Pryncypał 8'2. Gemshorn 8'2. Kryty 16’
3. Gamba 8'3. Flet koncert. 8’3. Violon 16’
4. Kryty 8'4. Vox coelestis 8’4. Okt. bas 8’
5. Flet 8'5. Salicet 8’5. Cello 8’
6. Oktawa 4'6. Flet 4’6. Oktawa 4’
7. Flet rurkowy 4'7. Violino 2’7. Puzon 16’
8. Kwinta 2 2/3'8. Flet leśny 2’
9. Oktawa 2'9. Kwinta 11/3’
10. Mixtura 3fach10. Sifflet 1’
11. Trąba 8'11. Kornet 3fach
Pomoce
Połączenia: Pedał kopel I, Pedał kopel II, II-I 16', II-I 8', II-I 4'
Tremolo, P, MF, F, Tutti, wolna kombinacja, wyłącznik głosów językowych
Żaluzja manuału II, pedał crescendo
Stół gry

Stół gry

Trąba 8'

Trąba 8'

Detal zwieńczenia głównej wieży

Detal zwieńczenia głównej wieży








Opracował(a): Bartosz Skop
Źródło: [autor nieznany], ''Orgelbauanstalt A. Terletzki Ihn. Eduard Wittek Elbing'', Berlin [1908?], s. 12.
Jan Janca, Werner Renkewitz, ''Geschichte der Orgelbaukunst in Ost- und Westpreußen von 1333 bis 1944 Bd, I'', Würzburg 1984, s. 300.
Werner Renkewitz, Jan Janca, Hermann Fischer, ''Geschichte der Orgelbaukunst in Ost- und Westpreußen von 1333 bis 1944 Bd, II,2'', Köln 2015, s. 256.
Zeitschrift für Instrumentenbau, Nr. 33, Leipzig 1912-13, S. 1101.
Wizja lokalna.


Ostatnia modyfikacja: 2017-02-07 19:14:53

Akademia Muzyczna im. Stanisława Moniuszki (Gdańsk) - 17 głosów
Kościół NMP Królowej Różańca Świętego (Gdańsk) - 40 głosów
Kościół św. Jana Chrzciciela (Kiełpino Górne) (Gdańsk) - 21 głosów

Zaloguj się, aby dodać komentarz!