Kościół św. Jana Bosko Gdańsk (woj. pomorskie)

Prospekt

Prospekt

Opis Instrumentu

Historia organów w poewangelickim kościele na gdańskiej Orunii jest bardzo zawiła. Aby szukać pierwszych wzmianek o organach, po których zachował się jedynie prospekt i to bardzo przebudowany, trzeba przenieść się do kościoła św. Jakuba w Gdańsku, gdzie w 1611 roku zostały zbudowane organy przez Johanna Hellwiga. Znana jest dyspozycja tego instrumentu ze spisu Johanna Ephraima Eggerta ze stanu w roku 1800:

Rückpositiv Oberwerk Pedal
Gedact 8' Principal 8' Octava 16'
Principal 4' Octava 4' Principal 8'
Flöt 4' Quinta 3' Salicinal 8'
Quinta 3' Super Octav 2' Supper Octav 4'
Waldflöt 2' Swigel 1' Nachthorn 2'
Scharff 2fach Sesquialter 1 1/3' Puhrflöt(!) 1' (Burflöt lub Bauernflöte)
  Mixtur 4fach Trompet 8'

 

Organy posiadały również Cimbelstern, a całość zasilały 4 miechy.

Instrument był co najmniej dwukrotnie poważnie uszkadzany: pierwszy raz podczas pożaru kościoła w 1636 roku i drugi przy wielkim wybuchu prochu w pobliskiej baszcie prochowej. Po tej drugiej katastrofie silnie uszkodzony kościół, który już wcześniej chylił się ku upadkowi, postanowiono zamknąć i urządzić w nim bibliotekę miejską (funkcje sakralne otrzymał ponownie po 1945 roku). W 1824 gdański organmistrz Christian Ephraim Ahrendt przeniósł silnie uszkodzony, ponad 200-letni instrument Hellwiga do nowowybudowanego ewangelickiego kościoła św. Jerzego na Oruni k. Gdańska (obecnie dzielnica Gdańska). W 1912 roku firma Orgelbauanstalt A. Terletzki Inh. Ed. Wittek zbudowała nowy instrument. Co dziwne, tego instrumentu nie ma w żadnym ze spisów instrumentów Ed. Witteka, jednak stół gry (choć przebudowany) oraz boczne ścianki zabytkowej szafy organowej dają 100% pewności, że jest to instrument z warsztatu Eduarda Witteka. Jan Janca i Werner Rankewitz w swojej obszernej monografii ''Geschichte der Orgelbaukunst in Ost- und Westpreußen von 1333 bis 1944 Bd. I'' twierdzą, że Wittek zbudował zupełnie nową szafę. Wg autora tego opisu szafa została rozbudowana, jednak sam prospekt w przeważającej części jest oryginalny. Pierwotna dyspozycja organów Witteka mogła wyglądać następująco:

Manual I Manual II Pedal
Bordun 16' Geigenprincipal 8' Principalbaß 16'
Principal 8' Gedackt 8' Subbaß 16'
Koncertflöte 8' Salicional 8' Oktavbaß 8'
Gamba 8' Hohlflöte 8'  
Oktave 4' Vox coelestis 8'  
Kornett 3fach 2 2/3' Flöte 4'  
Mixtur 3fach 2'    

 

Koppeln:

Pedalkoppel II
Pedalkoppel I
Superoktavkoppel II
Superoktavkoppel II zu I
Suboktavkoppel II zu I
Manualkoppel II zu I

Feste Kombinationen:Piano, Mezzoforte, Forte, Tutti, Auslösung; Andere: Automatische Pedalumschaltung, Auslösung, Windanzeiger, Rollschwelleranzeiger, Rollschweller, Jalousieschweller, Calcanterglocke.

W latach 70. lub 80. organy zostały przebudowane, przez co silnie zatarta została ich romantyczna materia brzmieniowa. Najprawdopodobniej prace przeprowadził organmistrz Wawrzyniec Rychert z Gdańska Oruni. Organmistrz wymienił niektóre głosy podstawowe na wielochórowe i alikwotowe, chcąc nadać dyspozycji charakter neobarokowy. W 2009 roku instrument został wyremontowany przez Bogdana Żelaznego z Pruszcza Gdańskiego, który jeszcze bardziej go zdewastował. Organy są silnie rozstrojone, pedały żaluzji oraz crescenda zostały zablokowane gwoździami. Wymagają natychmiastowego i gruntownego remontu. Sekcja manuału II zamknięta w szafie ekspresyjnej. Wolnostojący kontuar usytuowany jest tyłem do ołtarza.

Budowniczy
Eduard Wittek
Rok zakończenia budowy
1912
Stan instrumentu
Bardzo zły
Liczba głosów
16
Liczba klawiatur
2+P
Traktura gry
pneumatyczna
Traktura rejestrów
pneumatyczna
Dyspozycja instrumentu
Manuał IManuał IIPedał
1. Flet kryty 16'1. Flet kryty 8'1. Pryncypał 16'
2. Pryncypał 8'2. Salicet 8'2. Subbas 16'
3. Flet otwarty 8'3. Róg kozi 4'3. Oct. bas 8'
4. Oktawa 4'4. Pryncypał 2'
5. Flet 4'5. Sesquialter 2x
6. Kornet 3x6. Cymbałki 3x
7. Mixtura 3x
Pomoce
Połączenia: II-Ped, I-Ped, II 4', II-I 4', II-I
Kombinacje stałe (między manuałami): Piano, Mezzoforte, Forte, Tutti
Automatische Pedalumschaltung, wskaźnik powietrza, wskaźnik Crescendo
Dźwignie nożne: Crescendo, żaluzja manuału II (obydwie unieruchomione poprzez zabicie gwoździami).
Stół gry

Stół gry

Widok na ścianę boczną organów

Widok na ścianę boczną organów








Opracował(a): Bartosz Skop
Źródło: Jan Janca, ''Werner Rankewitz, Geschichte der Orgelbaukunst in Ost- und Westpreußen von 1333 bis 1944 Bd, I'', Würzburg 1984, s. 110,111, 300.
Wizja lokalna przeprowadzona w październiku 2014 roku.


Ostatnia modyfikacja: 2017-02-07 19:14:53

Akademia Muzyczna im. Stanisława Moniuszki (Gdańsk) - 17 głosów
Kościół NMP Królowej Różańca Świętego (Gdańsk) - 40 głosów
Kościół św. Jana Chrzciciela (Kiełpino Górne) (Gdańsk) - 21 głosów

jcuryllo
jcuryllo 2015-06-07 11:16:46
Wytłumaczyłem w emailu.

elbinger07
elbinger07 2015-06-06 17:13:04
Z jakiej racji szanowna redakcja usunęła główne zdjęcie prospektu ?

Zaloguj się, aby dodać komentarz!